Ateisma, menniskjamaskinan og etikkur

Henda greinin viðger serstakliga spurningar um ateismu, moral og siðalæru út frá skrivingini hjá Richard Dawkins og Paul Kurtz.
Dawkins er av tí hugsan at sjálvsøkni menniskjans skyldast at menniskjan er ein maskina stýrd av arvaeindum. Vit kunnu byrja við at siga, at mong hava lýst hesa hugleiðingina hjá Dawkins sum vanligu dagligu egoismuna sum býr í okkum, men Dawkins hevur opinbart eina meiri eirindaleysa atferð í huga. Hetta 'sjálvsøkni' snýr seg um meg og mín týdning, um at verða sterkast og at yvirliva; í stuttum nakað sum knýtir seg at 'social darwinismu'. Dawkins gevur tó úttryk fyri at dapra myndin av menniskja natúruni nýtist ikki at taka móti frá okkum, tí menniskjan kann hóast alt læra seg at stríða ímóti óndu natúru sínari. Tað er í hesum høpið at eg dragi ateistiska heimspekingin Paul Kurtz uppí, sum ein í hálvavegna mótsigur Dawkins og gevur úttryk fyri at ein slíkur bardagi nóg illa kann definerast út frá ein ateistiskari heimsáskoðan.

William Provine (professari í Cornell universitetinum) sigur soleiðis um modernaða samfelagið sum sermerkt er avgudloysis ávirkan:

‘modernaða samfelagi leggur upp til at vit arva onga siðamentan ella etiskar lógir, einki absolut sum kann vegleiða menniskja samfelagið’.

Orðini hjá Provine lýsa gudleysu heimsmyndina, soleiðis sum Dawkins eisini lýsir hana!

Innan menningarlæruni er henda dapra lýsingin grundleggjandi galdandi. Richard Dawkins fer so langt sum at bólka menniskja við eina maskina, stýrda av sjálvsøknum arvaeindum. Hesar arvaeindir virka í maskinuni sjálvsøkni sum leggur upp til at maskinan nørist yvirtekur, útruddar og yvirlivir?

Hetta er niðurstøðan hjá gudloysinginum Richard Dawkins í bókini ‘The Selfish Gene’ (1-12). Dawkins skrivar:

 

‘My own feeling is that a human society based simply on the gene’s law of universal ruthless selfishness would be a very nasty society in which to live. But unfortunately, however much we may deplore something, it does not stop it being true. This book is mainly intended to be interesting, but if you would extract a moral from it read it as a warning. Be warned that if you wish, as I do, to build a society in which individuals cooperate…you can expect very little help from biological nature.’

Tikið samanum, so fylgja arvaeindirnar einari eirindaleysari lóg. Dawkins fastheldur at eitt samfelag sum stýrt verður út frá slíkari lóg, neyvan verður livandi í; harmiligt heldur professarin, men tó ein veruleiki.

Vælkomin til tað gudleysu heimsáskoðanina.

Dawkins er tó ikki óvitandi um vandan við slíkum úttalisum, tí leggur hann samstundis dent á, at hann ikki vil miðskiljast. Dawkins ynskir ikki at bólkast saman við teimum sum ynskja samfelagið at fylgja arvaeinds sjálvsøknini:

‘I am not advocating a morality based on evolution. I am saying how things have evolved. I am not saying how we humans morally ought to behave’ (3).

Sjálvur ivist eg onga løtu í at Dawkins harmast um hesa støðuna sum tilveran og menniskjan er knýtt at; eg eri vísur í at Dawkins ikki ynskir arvaeindunum at stýra okkara samfelags tilgongd og hugburið. Men hareftir uppstendur trupuleikin, tí óansæð um Dawkins leysrívir seg frá lívfrøðiligu ávirkanini á okkara moral og etik, so viðger Dawkins kortini í hesum høpi, lívfrøði í samband við atferð:

‘I am an ethologist, and this is a book about animal behavior’ (xi)

Við ‘djór’ meinar hann eisini við menniskju: ‘Among animals, man is uniquely dominated by culture ’ (3).

Men enntá í hesum høpinum er menniskjan í huguheimi Dawkins, fyrst of fremst ein maskina; vit eru blind og forritaði:

‘We are survival machines—robot vehicles blindly programmed to preserve the selfish molecules known as genes. This is a truth which still fills me with astonishment’ (x).

Ein kann neyvan annað enn samtykja, tá eg sigi at Dawkins teknar eina dapra mynd av tilveru menniskjans og líttla vissu gevur hetta okkum fyri øðrum enn at menniskja samfelagið ongantíð kann at menna seg til tað betra og moralska.

Vit, eg og tú eru jú ikki annað enn blindar maskinir, robottar, forritaði, við endamálinum at varveita óndar arvaeindir.

Trýrt tú hasum? Ert tú bara ein blind forrita maskina?

Kanst tú erliga siga teg verða samdan við Dawkins?

Einum nýtist ikki at filosofera leingi, áðrenn ein varnast at slík vandamikil lýsing av tilveruni, kann senda ein hugtakandi, men samstundis diaboliskan boðskap út til Dawkinsa tilhengaranir og ateistar yvirhøvur. Dawkins lýsir jú ikki hvat vit kunnu útinna um hesin sjálvsøkna hugburðinum far yvirtøku yvir okkum, men hvat eg og tú longu eru. Hetta er jú nátturan og Dawkins vil verða við, at eftirsum arvaeindirnar eru óndar, er avleiðingin fyri samfelag okkara at sjálvsøkni eisini kemur at ráða. Hvør er orsøkin uttan sjálv arvaeindin og tess maskina (eg og tú):

'This gene selfishness will usually give rise to selfishness in individual behavior (2)… a human society based simply on the gene’s law of universal ruthless selfishness would be a very nasty society in which to live. But unfortunately, however much we may deplore something, it does not stop it being true (3)'.

Vit skulu tó ikki lýsa mannin negativari enn hann sjálvur loyvir. Grunda á menningarlæruna og heimsmyndina lýsir Dawkins jú ikki heimin sum hann ynskir hann, men tann heim sum heimsáskoðan hansara myndar hann í egna hugaheimi.  Sjálvur leggur hann dent á, at í ljósinum av hesi myndini av tilveruni, er hann mangan feilsiteraður og miðskiltur, at hann hansara lívfrøðiliga áskoðan ikki skal blandast við hansara moralsku hugsjón:

‘I am not saying how we humans morally ought to behave. I stress this, because I know I am in danger of being misunderstood…’ (3)

Víðari sigur hann, at vitandi um dapra veruleika menniskjans kunnu vit hóast alt betra um veruleikan og fara í hernað móti óndu og eirindaleysu genunum:

‘…we may at least have the chance to upset their designs, something which no other species have ever aspired to do…Our genes may instruct us to be selfish, but we are not necessarily compelled to obey them all our lives’ (3).

Søguliga var hetta ivaleyst tað, tey mongu megnaðu sum á sinni fóru bardaga móti herviligu nazismuni; hóast alt var nazisman ikki sørt annað, enn ein roynd at yvirføra hetta stríð íbirt av arvaeindunum til eitt socialt støði, hetta nøkur kalla ‘social darvinisma’.

Í hesum liggur kanska eisini tann positiva síðan til slíka menning, sum Dawkins skrivar:

‘…the human importance of this subject is obvious. It touches every aspect of our social lives, our loving and hating, fighting and cooperating, giving and steeling, our greed and our generosity’ (2).

Nátturan kann tiltíðir uppføra seg eirindaleys, men møguleikin er tilstaðar at skapa javnvág við mótsætta hugburðinum, sigur Dawkins. Eg ynski ikki at fordøma Dawkinsa vón um javnvág í nátturu menniskjan, men havi enn hug at spyrja: at um lív og tilvera eru undirløgd sjálvsøknu arvaeindunum, er tað so ikki høpisleyst í hesum føri at sipa til kærleika, samstarv, gávur og gávumildni. 

Men í hesum høpinum, nýtist okkum tó slett ikki, at fokusera á nazismuna ella kommunistisku maktinar.

Við at stríðast móti egnu nátturu okkara og arvaeindunum, meinar Dawkins ivaleyst eisini, við tey moralsku og etisku virðini í tí dagliga. Hvussu skulu vit skilja, sjálvsøkni, dráp, neyðtøku, ótrúðskap og annars ringa viðferð av menniskjum? Er hetta óndskapur ella nátturligt sjálvsøkni? At hesin ágangur í samfelagi okkara valdar er opinlýst; ateistar kalla hetta ‘náttura’ (ein fysisk og nátturlig støða, um eg skilji Dawkins rætt), meðan kristin kalla hetta synd (ein andaligur trupuleiki).

Dawkins er væl vitandi um problematisku støðuna, tí talar hann um mótstríð móti nátturuni. Men hvussu ætlar Dawkins at menniskjan skal fara í hernað móti síni egnu nátturu? Um tað liggur í nátturu okkara at drepa, neyðtaka, verða sjálvsøkin og ótrúgv, hvussu skal eg sum menniskja megna at fara í hernað móti mær sjálvum? Tað sum verri er, um talan veruliga er um nátturu okkara, hvør megnar so at taka monopolin at umtala slíkan eirindaleysan holdning sum skeivan og ómoralskan? Hóast alt, er talan jú um nátturunar tilgongd. Eitt snøkt dømi kundi verði Mickey Knox í filminum ‘Natural Born Killers’, har spurningurin um orsøkina aftanfyri eirindaleysa og ónda hugburð hansara, far hendan herviliga hópdrápsmannin at sleingja djúpu og vælúthugsaði orðini út: ‘I am a natural born killer’. Í veruleikanum, í ljósinum av heimsmynd Dawkins, var Mickey Knox ikki annað, enn ein í nátturan hevði tillaga í hansara egnu nátturu og hugaheimi, at verða eitt yvirmenniskja, í eirindaleyst drepur fyri áhaldandi at røkja yvirmenniskja støðið.

Ella hvussu við slíkum sum grunda á ósømuliga atferð, uttan skil og ábyrgdarkenslu gera kvinnu eftir kvinnu við barn, í hist og her. Fyri flestu av okkum vildi slíkur lívstílur verði dømi uppá ómoralskan hugburð og atburð, men eftir nátturunar karmun, um vit skulu taka Dawkins uppá orði, er hesin lívstílur møguliga ikki annað enn dømi uppá eitt djór, í hevur tráan eftir at undirleggja kvennkyni sexuelt undir seg og sum kanska eisini kennir á sær tørvin at formera seg sjálvan.

Ella hvussu við pedofili? Skulu vit taka hugburðin hjá sexuela serfrøðingin  Kinsey í álvara, er kynsligi hugurin eftir børnum ikki annað enn nátturligur eginleikið, heldur enn ein ørvitis feilur ella biologiskur trupuleiki. Heldur ikki í hesum førinum, kann Dawkins siga annað enn at viðkomandi, bara hevur fylgir nátturu sjálvsøknini sum drívur hvørja einstaku menniskja maskinu.
Dawkins harmast sjálvandi um óndskapin sum valdar av hesum, men um slík atferð bara er av biologisku nátturuni íkomin, hvussu vil Dawkins so at menniskjan sum livir eftir hesi heims áskoðan taklar stríði millum sjálvsøknu nátturuni og tí sum er moralskt og rætt?

Ella vit kundu eisini spurgt hvat er ‘rætt’ í eini slíkari tilveru?

Vóru maskinirnar Hitler og Stalin skeivir í teirra atferð, um slík heimsmynd nú einaferð er galdandi? Ella vóru hesir bara undirlagdir teirra egnu arvaeinds sjálvsøkni og tí hvørki útførdu handlingar sum hvørki vóru moralskt ella etiskt rættar ella skeivar, men bara nátturligar? Sigast kann at langt frá allir týskir nazistar, við hondini í hópdrápunum gleddust um blinda lýdni móti statinum, hetta var ikki rokna annað enn neyðugt sjálvsøkni hjá einari rasu at ráða yvir aðrari og yvirliva. Um menniskjan ikki hevur sál ella veruligt endamál, um menniskjan ikki umboðar annað enn eina blinda maskinu 'who can blame them'?

Dawkins sigur jú sjálvur um nátturuna og tilveruna:

‘…einki snið, einki endamál, hvørki gott ella ilt, einki uttan blind, eirindaleys líkasæla.’

William Provine (professari í Cornell universitetinum) sum eg siteraði áður, tekur undir við hesum:

‘…modernaða samfelagi leggur upp til at vit arva onga siðamentan ella etiskar lógir, einki absolut sum kann vegleiða menniskja samfelagi.’

Aðrastaðni sigur hann:

‘Tað eru eingir gudar, einki endamál, einki sum vegleiðir okkum…einki absolut fundament fyri etik, eingin meining við lívinum og heldur ikki fríður vilji’

Vit kunnu tí ikki annað enn gleðast um, at lógir eru settar at verja borgaran undan hesum nátturu avleiðingunum; kanska hetta er tað sum Dawkins sipar til, tá hann sigur at vitan um tilveruna kann hjálpa okkum at bøta uppá skaðiligu gongdina; men enntá í hesum høpinum, har í lógin setur karmarmar, tykist nátturan at vinna tilseinast og nátturu avleiðingarnar lata sostatt hópin av líkum og brotnum menniskju eftir seg.

Vit mugu eisini harmast um, at ávís stýrir hava seinastu 100 árini lati hesa hugsjón verða valdandi. Ateistisk stýrir so sum Sovjet, Kina, Reyðu Khmeranir og Norður Korea, vóru og summar av hesum eru framvegis, samfelags skipanir knýttar at eini heimsmynd, har menniskjan ikki verður rokna hægri enn eitt djór ella ein maskina. Hetta hevur aloftast ført við sær ágang og kúgan av teimum sum standa í forðing fyri tí ynskjandi tilgongdini og menniskjanum sum heild. Ironiskt er tað, at tilgongdin, sum aloftast hevur verið positiv á at líta, ber orð fyri at skifta ham, tá ein tíð er gliðin, og eirindaleysa nátturan av hesi gudleysu heimsmyndini far yvirhond. Her kunnu vit sjálvsagt sipa til Jacobine rørðsluna undir Fronsku Kolveltingini og Kommunistisku maktirnar, sum eftir ávísum hagtølum myrdu útvið hundra milliónir menniskju, ella fyri at nýtta rætta málbrúki sløktu fyri 100 milliónum tólum seinastu 100 árini.

Tað eigur tí ikki at undra okkum at Dawkins og aðrir við honum, longu er farnir at tosa um eitt slag av statsateismu, har frælsi og rætturin hjá øðrvísi hugsandi (tað vil siga teistum) verður skert. Ótoleransin hevur longu verði rættuliga sjónskur á tí akademiska økinum, har uppsagnir, akademiskt tryst, hóttanir og enntá møguleikin fyri handtøku hevur verði galdandi, um øðrvísi hugsandi ynskja at framstanda við sínum egnu sjónarmiðum. Eitt nú hava nógvir kristnir næmingar seinastu 20 árini verið offur fyri akademiskari forðing í hægri lestri tá teirra trúgv og meiningar verða uppsporaðar. Kristin ídag kunnu skjalprógva túsundavís at slíkum dømum. Talið av offrum innan vísindaliga, samfelagsliga og søguliga gransking verður í vesturheiminum í dag met at liggja væl yvir hundratúsund. Hetta er sostatt eitt eirindaleyst kríggj, heimsmynd móti heimsmynd, harí svik, lygnir, politikkur, rættarsakir, hóttan og samsvørjing eru týðandi faktorar.

Men hetta er bara soleiðis Dawkins skilir nátturuna; tað er í hesum vit eiga at síggja sjálvsøknina. Tann eini bólkurin má yvirliva, hin má bukka undir. Hetta er at líkna við arvaeinds kríggi, sum eisini stýrir maskinaríði, menniskjan og okkara atferð; eigur tað tí at undran okkum at vit longu síggja útveljing, yvirtøku og eirindaleysa útrudding í tí akademiska umhvørvinum? Dawkins er sannførdur í at holdningur arvaeindsins, verður holdningurin sum eisini eykennir maskinuna.

Týðiligt er tað, at undirleggur ein menniskja undir heimsmyndina hjá Dawkins, verður menniskja rivi frá síni upprunaligu støðu. Tað verður bólka sum ein maskina, stýrd av arvaeindum við villari djórða atferð. Við øðrum orðum vinnur menniskja ikki sjálvsvirði, tað missir tað. Í filminum hjá Orwell, ‘1984’, verður verður oyðilagda og niðurtrykta menniskja Winston, píndur fyri sín ringa hugburð ímóti einum stýrið sum tykist at fylgja ávísum niðurstøðum í hesi heimsmyndini. Filmurin lýsir eitt samfelag, har tørvurin at yvirliva er alt galdandi, har menniskja einki virði hevur og ikki verður rokna fyri annað enn eitt djór. Tá Winston verður píndur tí at hann fastheldur uppá sítt menniskjaliga virði, staðfestir økisleiðarin O’Brien henda dapra veruleika, við at pilka eina leysa tonn úr munninum hjá Winston, við orðunum, ‘hatta er seinasta menniskja’. Um heimsmyndin hjá Dawkins sýnir ein so vónleysan og dapran veruleika, hvat nyttar so tos um moral og etik?

Kann tað hugsast, at gudloysi ikki megnar at definera moral og etik út frá tess egnu heimsmynd? Dawkins argumenterar bara at vitanin um sjálvsøkni arvaeindana gera tað møguligt at stríði ímóti, men letur tað seg í veruleikanum gera? Ivamálið vísir seg at verða í samtráð við útsøgnina hjá Paul Kurtz, ein av høvuðs oddamonnunum innan felagskapinum Council of secular humanism. Hann skrivar (leysliga yvirsett):

‘Fyrsti parturin av samtakið okkara, hevur verið at viðgera grundleggjandi nátturuna í religiøsari trúgv og hetta hevur eydnast væl. Tann fylgjandi parturin harafturímóti, sum viðger menningina av etiskum meginreglum og virðum—er nógvar ferðir torførari at útgreina og langt er á mál…tørvur er eisini á nágreiniligari frágreiðing um tess týdning í samband við persónligan moral’.

http://www.secularhumanism.org/index.php?section=library&page=kurtz_29_3_1

Í  aðrari grein skrivar hann:

‘Lykla spurningurin er um sekularistar eru førir fyri at menna sekuler etisk virðir sum geva meining og leggja grundina fyri moralskum reinlyndi’

Við øðrum orðum, prátið hjá Dawkins, um at forða fyri skaðiligu avleiðingunum av arvaeinds sjálvsøknini, út frá einari gudleysari heimsáskoðan, hevur higartil miseydnast; tað er: um vit skulu taka Paul Kurtz í álvara. Víðari, leggur hann aftrat, at langt er á mál og setur síðani spurningin um slíkt yvirhøvur letur seg gera?

Trúðarskiftingurin til Kristindómin Youcef Nadarkhani skal avrættast í næstum

Youcef Nadarkhani úr Iran, vrakaði fyri nøkrum árum síðani Islamsku religiónina og tók við kristnari trúgv. Nadarkhani bíðar nú eftir avrætting, dømdur fyri at hava vraka islamsku trúnna og fyri at hava kunngjørt kristnu trúnna. Fyri at gera ilt munandi verri og fyri at leggja størri trýst á Nadarkhani, var Kona hansara eisini handtikin og fongsla fyri eini tíð síðani.                       

Les meiri:

http://www.answeringmuslims.com/2011/06/pastor-youcef-nadarkhani-facing.html

Avrætting at trúðarskiftingum er samsvarandi Islamsku læruni og orðunum hjá Muhammed:


Sahih al-Bukhari 6922—Allah’s Messenger said, “Whoever changed his Islamic religion, then kill him.”
Sunan Abu Dawud 4337—The Apostle said: Kill those who change their religion.
Sunan an-Nasa’i 4025—Muhammad said: "After me there will be many calamities and much evil behavior. Whoever you see splitting away from the Jama’ah or trying to create division among the Ummah of Muhammad, then kill him, for the Hand of Allah is with the Jama’ah, and the Shaitan is with the one who splits away from the Ummah, running with him."
Sunan Ibn Majah 2535—It was narrated from Ibn Abbas that the Messenger of Allah said: “Whoever changes his religion, execute him.”
Al-Muwatta of Imam Malik 36.18.15—The Messenger of Allah said, “If someone changes his religion—then strike off his head!”
Sunan Ibn Majah 2540—It was narrated from Ubadah bin Samit that the Messenger of Allah said: “Carry out the legal punishments on relatives and strangers, and do not let the fear of blame stop you from carrying out the command of Allah.”
Sahih al-Bukhari 6878—Narrated Abdullah: Allah’s Messenger said, “The blood of a Muslim who confesses that La ilaha illallah (none has the right to be worshipped but Allah) and that I am the Messenger of Allah, cannot be shed except in three cases: (1) Life for life; (2) a married person who commits illegal sexual intercourse, and (3) the one who turns renegade from Islam (apostate) and leaves the group of Muslims.

Japanski keisarin Akihito tikið við kristnari trúgv

Kristna tíðindablaðið 'Rapport fra Asia', útgivi av Asia Link, nummar 3, árgangur 2011, á síðu 2, kunnar okkum um, at tann núverandi sitandi Akihito keisari í Japan, tók við kristnari trúgv í desembur 2010.

Keisarin sjálvur vakti stóran ans í seinastu nýttárstalu síni, har hann bað frið yvir Japan og fólkið tess, har hann eisini nýtti tekstir úr Bíbliuni.

Nýðliga hevur japanski læknin Masahide Kanyama, greitt nærri frá hesum tilburðinum, sum seinasta ár leiddi til avgerð keisarans. Akihito keisari, gjørdist sannførdur um kraftina í Kristindóminum, tá abbadóttur hansara, sum lá fyri deyðanum, stríðandi við eina ólekjandi og deyðiliga sjúku, var lekt undir ávirkan av kristnari bøn.

Í vónleysu støðuni, har eingin heiligvágur ella viðger longur megnaði at gera nyttu, valdi ein tilkallaður kristin lækni úr Suður Korea, at gera nýtslu av bønarmaktini.

Gentan var yvirnátturliga grødd; hareftir greiddi læknin úr Korea, keisaranum frá kristnu trúnnið og Akihito gjørdi síðani av at gerast kristin.

Meiri um Akihito:

http://en.wikipedia.org/wiki/Akihito

Gudloysi og okkara kristnu børn

Hvat vilja høgt framstandandi gudloysingar við okkara kristnu børnum í hesum døgum? 

Eg havi varhugan av at Dinesh D’Souza í bókini ‘What’s so great about Christianity’, ikki rakur so langt frá veruleikanum í sínum pástandi at alt í meðan‘gudloysis hugsan og ávirkan sum heild reduserar fólkatalið í vesturlendska samfelagnum og tá tað vísir seg at verða teista umhvørvi sum innvesterar í fólkahópin, so eru neyvan onnur ráð fyri sovornum humanistiskum samfelagið enn at lata sekuleru krefturnar fáa monopolin uppá indoktrineringina. 

Hetta ljóður bara heilt sinnisjúkt (helt eg sjálvur), men so eru tað líka ábendingarnar sum tala fyri hesum, so sum ávísar hendingar, tey mongu úttalisini, eins væl og hópin av skrivaðum tilfari sum staðfestir at hendan møguliga dapra myndin hjá D’Souza ikki er heilt ósannlík.

Eitt nú kann eg her sipast til úttalisi hjá tí Amerikanska gudloysis felagskapinum, Council of Secular Humanism:

 'We respect the right to privacy. Mature adults should be allowed to fulfill their aspirations, to express their sexual preferences, to exercise reproductive freedom, to have access to comprehensive and informed health-care, and to die with dignity.'

http://www.secularhumanism.org/index.php?section=main&page=affirmations

Rætturin til privat lív tykist her at skulu veitast til persónar sum hava nátt búnum alduri. Við 'healthcare' og 'die with dignity' verður ivaleyst víst til fosturtøku og deyðshjálp (kjakevnir til aðra tíð). Men meiri avgerandi er spurningurin um rættin at uppala og indoktrionera tey sum ikki hava búnan aldur.

Í hesum sambandinum lýsa hesir ateistar sítt mið og endamál soleiðis:

'We do not think it is moral to baptize infants, to confirm adolescents, or to impose a religious creed on young people before they are able to consent. Although children should learn about the history of religious moral practices, these young minds should not be indoctrinated in a faith before they are mature enough to evaluate the merits for themselves.'

 http://www.secularhumanism.org/index.php?page=declaration&section=main#inquiry

Ein nøkulunda yvirseting av hesum ljóðar: 

‘Vit halda tað verða ómoralskt at doypa børn, konfirmera ung ella trýsta nakra trúarjáttan á tey áðrenn hesi er før fyri at samtykja. Tó at børn eiga at læra um og søgu og religiøsan moral og sið, eiga hesi ikki at verða ávirka av trúgv áðrenn tey sjálvi eru nóg búgvin at taka eina avgerð

Í hesum liggur sjálvsagt ein eggjan til at banna sunnudagsskúlum, ungdómsmøtum (fyri ungum upp til 16-18 ár), kristnum barnalegum (eitt nú Zarepta og Nesvík), barnamøtir, eins væl og at forða kristnum foreldrum at taka børn teirra við á kristin møtir og yvirhøvur at kunna uppala hesi í kristnari trúgv, læru og ávirkan heima.

Eg veit ikki, men er talan ikki akkurát um somu 

Men er hetta ikki brot á mannarættindir, brot á frælsi og privata lívið og familjulívið? Er hetta ikki at líkna við stats-ateismu?

Ein kundi hildi at Council of Secular humanism bara umboðar ein líttlan vong av ateistum, men so er ikki. Felagskapurin samstarvar við gudloysis frontfigurum so sum Richard Dawkins og Sam Harris, sum hava stóra ávirkan, eisini á fleiri ættarlið her heima í Føroyum:

http://articles.latimes.com/2010/oct/10/local/la-me-humanists-20101010

Tað eigur tí ikki at undra okkum, at persónar sum Richard Dawkins sýna somu vælvild mótvegis hesi statsateismu, eins væl og avtøku av foreldranna rætti og myndugleika at ávirka børn teirra eftir sannførdu heimsmyndini ella religión; her hevur Dawkins hevur úttala seg soleiðis: 

'Eru børn ognin hjá foreldrum…eiga hesi at hava frælsi at noyða børn teirra at trúgva? Áttu vit at verði ímóti um samfelagi greip inn?'

Í 2007 var ein mótmælis áheitan send til ensku stjørnina, um at banna foreldrum og samkomum við lóg, at ávirka børn, undir 16 ár aldrinum, við fedranna trúgv:

The petition:We the undersigned petition the Prime Minister to Make it illegal to indoctrinate or define children by religion before the age of 16. More detailsSubmitted by Jamie Wallis – Deadline to sign up by: 04 June 2007 –Signatures: 2,242In order to encourage free thinking, children should not be subjected to any regular religious teaching or be allowed to be defined as belonging to a particular religious group based on the views of their parents or guardians. At the age of 16, as with other laws, they would then be considered old enough and educated enough to form their own opinion and follow any particular religion (or none at all) through free thought.

http://petitions.number10.gov.uk/freethinking/#detail

Hetta er mær vitandi sama regla sum var galdandi og enn er galdandi í Marxistisku samfeløgunum.

Men eru hesir ateistar veruliga samdir í hesum etikki? 

Neyvan, í hvussu er ikki, tá talan er um børn í verða uppæld eftir ateistisku hugsjónini. Í hesum førinum hevur Dawkins lagt lunnarnar undir ateistiskar summar barnalegur:

http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/faith/article6591236.ece

og eisini møguleikanum fyri framtíðar ateistiskum barnaskúlum:

http://www.guardian.co.uk/commentisfree/belief/2010/jun/25/dawkins-atheist-school

Hetta skulu jú maðurin og aðrir gudloysis tilhengarir sjálvandi hava privata rættin til, men hví vilja hesir at kristnar familjur ikki skulu hava rættin at njóta teirra frælsi til privatlív, familjulív og trúgv uttan ágang frá øðrum hugsandi?

Men ringt gerst bara verri.

Skulu vit hyggja nærri at hesum holdningi hjá ný-ateistunum, so kæra hesir ikki bara sína neyð viðvíkjandi rætti teirra kristnu at upplæra og uppala; teir orða seg samstundis ovurhonds negativt um foreldranna rætt at læra børn teirra um eitt nú Kristindómin, eins væl og ávirkanina hesi fáa úr samkomum, sum sinnisliga barnamisnýtslu, álíkari kynsligari barnamisnýtslu.

Á heimasíðu sínari sigur skrivar Dawkins:

But the point is this. If you can sue for the long-term mental damage caused by physical child abuse, why should you not sue for the long-term mental damage caused by mental child abuse? Only a minority of priests abuse the bodies of the children in their care. But how many priests abuse their minds? Why aren't Catholics and ex-Catholics lining up to sue the church into the ground, for a lifetime of psychological damage?…Humphrey argues that, in the same way as Amnesty works tirelessly to free political prisoners the world over, we should work to free the children of the world from the religions which, with parental approval, damage minds too young to understand what is happening to them. He is right

http://richarddawkins.net/articles/118

Fyrst er at siga, at hetta er út um øll mørk ófólkaligt og niðurgerandi; harnæst veit eg ikki, hví maðurin ikki feiðar fyri egnu dyr fyrst.

Um Dawkins og aðrir ateistar krevja monopol uppá okkara børn og enntá seta upp ateist barnalegur og skúlar, hvør verður so ávirkanin hesir koma at pota niður í hesi ungu sinnini?

Eg øtist tá eg hugsi um hesa ávirkan, sum skal trýsta niður í okkara børn, um tey skulu yvirbevísast um at tilvera og alheimurin er at lýsa sum: 

'Einki snið, einki endamál, hvørki gott ella ilt, einki uttan blind, eirindaleys líkasæla (Richard Dawkins).' 

Ikki fyri at gloyma hvussu Dawkins sjálvur lýsir menniskja og tess nátturu í bókini ‘The Selfish Gene’. 

Í bókini myndar hann menniskju sum maskinur stýrdar av arvaeindum (2). Víðari at arvaeindirnar eru óforgeingiligar  og at vit individi eru maskinurnar nýttar av hesum arvaeindum at yvirliva, líka inntil vit einaferð ikki megna meir, fyri síðani verða tveitt til síðis.  
Víðari sigur hann at arvaeindirnar eru sjálvsøknar, við tí avleiðing at eisini individi (menniskja) er sjálvsøki (2); í veruleikanum og samanhenginum meinar hann við ónd. Og víðari, at eitt samfelag bygt uppá hesa genetisku sjálvsøknis lógina vildi verið eitt ótespuligt samfelag at búð í. Víðari heldur hann fyri, at sjálvt um hesin veruleikin er til at harmast um, so er veruleiki tó veruleiki (3).

Sum ein annar kendur maður einafer tók til: 

Fyri ein mann sum ikki eigur vissuna um ein persónligan Gud, er lógin fyri lívið bygd á tey impulsir og instinktir sum tykjast verða tey bestu ella sterkastu.

Sum eisini William Provine (professari í Cornell universitetinum) sigur: 

‘modernaða samfelagi leggur upp til at vit arva onga siðamentan ella etiskar lógir, einki absolut sum kann vegleiða menniskja samfelagið’

 Og víðari: 

‘Tað eru eingir gudar, einki endamál, einki sum vegleiðir okkum…einki absolut fundament fyri etik, eingin meining við lívinum og heldur ikki fríður vilji’

 Tosa um mentalt barnamisbrúk og hesir ynskja monopol, at uppala míni børn í hesi sokallaðu veruleika heimsmyndini inntil tey hava nátt búnan aldur, hvat billa sovorni fólk sær inn?

Ein háttur at gera sær galt við einum slíkum monopoli, vildi verið gjøgnum frálæru innan vísindina, gudloysingurin Steven Weinberg, segði tað nøkulunda soleiðis: 

‘Um vísind kann oyða religiøsu ávirkanina á unga fólkinum, so haldi eg at hetta møguliga er mest týdningarmikla íløga vit kunnu gera’.

 Statsasteisma í Føroyum

Ein kann halda at slík ávirkan og eggjan til statsateismu og brot á frælsi og mannarættindir er langt frá føroyalandið at finna, men ein skal ikki leita leingi.

Á heimasíðuni hjá føroyska ateista felagskapinum Gudloysi, skrivar ein limur: 

…er  rætt og slætt misnýtsla av okkara ungu. Við at lúgva fyri teimum, svíkja vit okkara skyldu yvirfyri teimum. Vit hava eina skyldu at forða fyri at hetta hendur. Vit máa ikki loyva fleiri av hesum religiøsu frískúlunum, og í tann mun vit longu hava teir, máa vit arbeiða fram ímóti at fáa teir avskaffaðar. Málið má eisini at fáa missionerandi religión út úr øllun almennum virksemi, harímillum skúlunum.

Legg merki til at eirindaleysa orðalagi er júst tað sama sum vit lósu omanfyri. Víðari skrivar viðkomandi: 

Sjálvandi skulu vit ikki loyva foreldrum ella samkomum ella øðrum at lúgva fyri sínum børnum, og harvið gera óbøtiligan skaða á tey og teirra møguleika at taka lut í einum heimi, sum ikki samsvarar við teirra “vitan”. Heldur skal argumenterast beint øvugt, at børn sum hava eina so avskeplaða uppfatan av veruleikanum, skulu tvingast at møta upp, og móttaka frálæru um, hvussu heimurin í veruleikanum hongur saman.

Vónandi eru vit greið yvir at hetta sipar til sunnudagsskúlar, ungdómsmøtir, barnalegir, bíbliusøgir, bøn og andaligt prátt saman við børnum heima.

Eg dugi ikki at siga hvat lesarin ímyndar sær, men hetta tykist, sum eisini Council of Secular Humanism, Richard Dawkins og aðrir argumentera fyri at lógarvaldi átti at pilka vit rættin hjá kristnum foreldrum og loyvt fremmandum, at avgerða hvat hesi tosa um við nátturaborið. Eg øtist eisini við tankan, um at verða tvingaður at lata hesum persónum børn míni upp í hendur, sum síðani við frálæru skulu trýsta eina øðrvísi heimsmynd í hana; eina heimsmynd sum sigur: at tey í veruleikanum ikki eru annað enn sjálvsøkin tól, í einari verð uttan reglum, mið ella mál.

Nei, vil og krevji eg at upplæra míni børn sjálvur. 

Her haldi eg Kristindómurin megnar tað munandi betri. 

ABN: Hvat er ateisma veruliga (Exposing Atheism)?

Fleiri tímalang video um veruleikan aftanfyri ateismu. David Wood, sum vendi sær frá gudloysi til Kristindómin fyri nøkrum árum síðani og nú virkar fulla tíð í kristnari trúarverju, er ein av høvuðs framleggjarunum í sendingunum. 

http://www.abnsat.com/abnnew/index.php?option=com_hwdvideoshare&task=viewcategory&Itemid=70&cat_id=12

David Wood stendur eisini aftanfyri heimasíðuni 'Answering Infidels':
http://www.answeringinfidels.com/

Kjak millum kristin og muslimar í kvøld-nátt

Kjak millum kristin og muslimar í kvøld-nátt

Evni var 'Hvør var Muhammed'. Millum kristnu kjakarnir vóru Sam Shamoun og David Wood (ex-gudloysingur). Eg kenni persónliga báðar tveir, og havi arbeit við David Wood. Vóni at fáa Wood henda vegin einaferð í nærmastu framtíð, so tit kunnu gleða tykkum. Muslimarnir vóru Omar Bakri, stovnari av Hizb ut-tahrir í Onglandi og felagskapinum Almuhajirum. Anjem Choudry var so ikki við og eg kenni ikki tann sum var í hansara stað. 


Kjaki var at síggja á ABN (Aramaic Broadcasting Network),  á sendingini 'Jesus or Muhammad' sum hevur verið at síggja, regluliga, í tvey ár. Í sendingini hava David Wood, Sam Shamoun og aðrir kristnir kjakast við muslimar, síðani 'Jesus og Muhammad' byrjaði fyri tveimum árum síðani.


Kjakið er absolut vert at síggja. Eg dugi ikki at siga nær tað kann síggjast non-live. Men hetta er so heimasíðan og har er hópin av øðrum kjakið og líknandi sendingum: 
http://www.abnsat.com/abnnew/

1000 vísindfólk taka avstand frá Darwin

Dissent frá Darwin, er ein listi av 1000 (í 2010) vísindafólkum (fleiri høgt standandi) sum hava tikið sær tað dirvi at stíga út úr skápinum og allment kunngera teirra ivamál um darwinistiska menningarlæru.

Sjálvandi hava kritikkarir av hesi nýggju rørðslu ikki spart við kúglunum. Í eystureuropa, har hugburðurin sigst at verða nógv opnari enn í vesturheiminum kunnu hesir ivaleyst sleppa rættuliga snikkaleysir, men so er ikki altíð í vesturheiminum, har fakta og veruleiki fanatiskt verður skúgva til viks, fyri at verja eina heimsmynd, baseraða uppá tað sum onkur helt fyri verða 'hugfloð', og sum agnostikarin Robert Jastrow í bók lýsir sum trúgv.

Tá ein hugsar um tann ágang sum kristin vísindafólk, ID tilhengarir og Darwin skeptikkarir hava uppliva í seinastuni, so krevur slík almenn framstandan ómetaligt áræði, mót og dirvi.

Listin kann lesast her:

http://www.discovery.org/scripts/viewDB/filesDB-download.php?command=download&id=660

Hann inniheldur nøvn sum tildømis:

Philip Skell  Emeritus, Evan Pugh Prof. of Chemistry, Pennsylvania State University Member of the National Academy of Sciences 
Lyle H. Jensen Professor Emeritus, Dept. of Biological Structure & Dept. of Biochemistry University of Washington, Fellow AAAS
Emil Palecek  Prof. of Molecular Biology, Masaryk University; Leading Scientist Inst. of Biophysics, Academy of Sci., Czech Republic 
David W. Forslund Ph.D. Astrophysics, Princeton University  Fellow of American Physical Society
Robert W. Bass Ph.D. Mathematics (also: Rhodes Scholar; Post-Doc at Princeton)  Johns Hopkins University
Bernard d'Abrera Visiting Scholar, Department of Entomology  British Museum (Natural History) 
John C. Walton Professor of Reactive Chemistry (Ph.D. & D.Sc.)  University of St. Andrews (UK),Fellow Royal Society of Chemistry, Fellow  Royal Society of Edinburgh

Meiri um Dissent frá Darwin:

http://www.dissentfromdarwin.org/index.php

http://www.dissentfromdarwin.org/about.php

http://www.dissentfromdarwin.org/faq.php

Hví hesir vraka darwinistiska menningarlæru:
http://www.dissentfromdarwin.org/scientists/

Hesi 1000 eru á einum málið um at:

“We are skeptical of claims for the ability of random mutation and natural selection to account for the complexity of life. Careful examination of the
evidence for Darwinian theory should be encouraged.” 

Sum tann vísi Spock einaferð fer at siga :

Rættleiðing til Hans Andreas Sølvará: veruligi veruleikin um trúgv og ástøði innan søgukritisku bíbliugranskingina

Aftursvarið niðanfyri, er ein (ikki so djúptgangandi) grein, eg skrivaði í 2010, sum eitt aftursvar til aftursvarið hjá Hans Andreas Sølvará til Kristian Hansen. Eg skrivaði í hesum sambandi tvær greinar, men kom ongantíð so langt sum at senda greinina í bløðini. Hetta er tí ógvuliga forsinkaður lesnaður men kann verða til áhuga fyri onkran. 

Í greinini ‘Rættleiðingar til Kristian Hansen’, í Dimmalætting 20 september skrivar Hans Andreas Sølvará um avrik sítt ‘Guds orð ella orð um Gud’ í samband við Bíbliuna og søgukritisku bíbliugranskingina:

‘eg havi skriva eina søgubók og ikki ein gudfrøði bók...bókin snýr seg fyrst og fremst um bíbilsku tekstirnar sum søguligar keldur grunda á tað søgukritisku bíbliugranskingina.

Víðari skrivar Sølvará:

‘søgufrøðingar kunnu bara koma fram til tað, sum er sannlíkt—hvat fólk trúgva hevur ongan áhuga í hesum høpi’.

Tað tykist fyri mær her, at Sølvará metir sína granskingar framfer um bíbilska tekstin at byggja á fakta, meðan trúgv í hesum samanhenginum, tykist at verða ein mótstríðandi faktorur í útilukkandi byggir á blindleika fyri veruleikum.

Eftirsum eg sjálvur hava lisi gudfrøði í útvið 7 ár og týðiliga síggi bæði óveruleikan og eisini andsøgninar í hesum pástandinum hjá Sølvará, so meti eg meg eisini føran fyri at koma við nøkrum rættingum.

Eg ætli mær tí í hesum aftursvarinum, at vísa á ávísar veruleikar innan bíbliukritisku granskingini sum ikki stuðla undir ómetaliga avgjørda pástandinum, at søgukristiska bíblugranskingin er ein granskan sum ‘bara’ kann ‘koma fram til tað, sum er sannlíkt’.

Heldur ikki tykist tað fyri mær at Sølvará ger rætt í at úthýsi trúgv frá hesi gransking, eftirsum bíbliukritikkurin sjálvur byggir á trúgv og neyvan hevði megna a framført seg, bara við sokallaðum søguligum førleikum.

Objektiva nátturan í søgukritiskari bíbliugransking

Sjálvur meti eg ikki alt innan søgukritisku bíbliugranskan at verða nyttuleyst og subjektivt, ein slíkur holdingur hevði verið alt ov einsporaður og óakademiskur.

Veruleikin er at tekst, keldu, redaktións og enntá form kritikkur eru metodir sum allar hava veit eitt hvørt ljós yvir ávís økir í hesi gransking. Tildømis kann ein verða samdur í at ávísir formar taka seg upp í evangeliums tekstinum, tó at ein ikki er samdur við formkritikki.

Somuleiðis kann ein verða samdur í at høvundarnir Matteus og Lukas tiltíðir redigera, tó at ein ikki byggir sína gransking á redaktiónskritikk. Ongin av hesum kritisku framferðarhættunum kunnu nýtast sum fullar heimildir til at skilja millum fakta og óveruleika í bíbliu-søgugranskan! Um so var høvdu tendens kritikkur, literelur kritikkur, form-kritikkur enn verði galdandi.
Tó skal sigast at kritiska metodan er í mongum førum objektiv og tí koyrir í fleiri sporum. Tað eru tildømis fleiri av oddamonnunum innan enska skúlanum av rørðsluni, sum í ávísum niðurstøðum hava verið góðir umboðsmenn eisini fyri tann konservativa vongin.
Somuleiðis eru tað nógvir kristnir granskarir sum halda seg til hesar metodir og enntá summar av niðurstøðunum.
Eisini skal sigast at andsøgninar millum eitt nú týska og enska skúlan, í báðir halda seg til hesa metodu, antin vísir ómetaligan objektivitet ella í mongum førum totalan ørvitiskap.

Tí er tað ikki mín absolutta niðurstøða at søgukritisk bíbliu gransking ikki kann verða objektiv og søgulig. Men um slík gransking er heilt søgulig og bara kemur ‘fram til tað, sum er sannlíkt’ og fulkommiliga útilukkar ‘trúgv’, sum Sølvará vil hava okkum at trúgva, har haldi eg at Sølvará yvirdrívur sín pástand nakað ov vítt.

Søguligi óveruleikin innan søgukritiskari bíbliugransking

Her vildi tildømis liberali gudfrøðingurin Raymond Collins, neyvan verið heilt samdur við Sølvará. Collins lýsir í bók síni ‘Introduction to the New Testament’ søgukritiska bíbliugranskan sum eina framferð í áhaldandi útleggur Nýggja Testamenti og søguna um tess uppruna eftir samfelags ella filosofisku paradigmunum (s. 41-74).

Her kemur tað greitt fram sum eisini Collins lýsir tað, at bíbliukritikkurin er í nógvum førum fyrst og fremst hypotetiskur og at kritikkarin framleggur slíkar hypotesur ikki tí tær eru bygdar á veruleika men tí hann sjálvur hevur behov fyri teimum.

Víðari í bókini útgreinar Collins tær mongu granskingar metodinar og eina ørðgrynnu av hypotesum sum eru fundamentalar fyri slíka granskan. Men leitar ein eftir fakta í hesum høpinum, so er líti og einki at fara eftir, tað er ilt at siga um nakrar av hypotesunum veruliga kunnu indikerast út frá søguligari gransking. Hetta hevur ført til nógvar trupuleikar og Collins greiðir tildømis frá, hvussu ástøðis tíðarrák verða útskift við onnur. Eitt nú niðurstøðan av 100 ára hørðum akademiskum avrikið hjá mongum granskarum, við óteljandi hypotesum og bókum í teirra viðgerð av tí ‘søguliga Jesusi’, sum fer fyri skeyti.

Sjálvur Ernst Kasemann, næmingur hjá Bultmann, ein av tiltiknu Marburgarunum og ein av oddumonnunum innan hesi rørðslu, skrivar um hesa gransking:

‘her liggja landamørkini víð opin fyri teimum mest ólíku hypotesunum’ (Essays on New Testament Themes, 1964).

Tíðskil lýsa bæði Collins og Kasemann søgukritiska bíbliugransking sum eina metodu har so at siga ongar avmarkingar eru fyri hugfloðinum; hettar er sostatt ikki ein sovorðin staðfesting av tí ‘sannlíka’ sum Sølvará tekur til.

Tað eru hesar ovurhonds mongu gitingarnar, sum eisini mynda søgukritisku bíbliugranskingina úr einum enda í annan, sum gera avgjørda úttalisi hjá Sølvará so ekstremt yvirdrívandi. Men hetta er hóast alt tað sum søgukritiska granskingin byggir á.

Skal eg tala fyri meg so haldi eg sjálvur at hetta kemur heldur týðiliga til sjóndar í bókini hjá Sølvará ‘Guds orð ella orð um Gud’. Fyri at taka eitt líti dømis, so pástendur Sølvará á síðu 96, at Matteusar evangeliið var skriva í býnum Damaskus. Hesin pástandur, veit eg út frá míni egnu granskan, hevur ómetaligan týdning fyri summar bíbliukritikkar.

Men kann Sølvará út frá søguligari gransking prógva hendan pástandin? Her nyttar einki hjá Sølvará at ákæra meg fyri at hava falssitera seg, eftir sum eingin kelda er upgivin, hetta má tí verða eitt og hvørt sum Sølvará sjálvur má hava granska seg til.

Men um Sølvará ikki kann veita okkum søguligar indikeringar fyri hesum pástandið, so má lesarin her geva mær rætt í at Sølvará blint trýr einari hypotesu, ella hevur slongt ein pástand út sum hann ongar heimildir hevur fyri.

Heldur enn staðfesting av tí ‘sannlíka’ so hevur hendan metodan ført til hópin av søguligum villum. Tí eigur tað ikki at undra okkum at tað er júst henda vevjanin í hypotesum sum oftani hevur komi illa við hjá kritikkarinum.

 Tildømis Robert J. Miller, ein av talsmonnunum fyri ‘the Jesus Seminar’ myndar í bók síni ‘The Jesus Seminar and its critics’ ruðuleikan av hesi granskingar atferð í fyrstu tíð teirra, sum tilseinast kravdi, at leiðandi røddirnar í hesi gransking máttu innsetta ástøðiligar lógir í bók, tá granskingin alment skuldi framleggjast (s.20-21).

Aftur, má eg siga at hetta tykist ikki at verða ein staðfesting av tí ‘sannlíka’ men heldur ein blind trúgv á ástøðir og ein kombinering av útvaldum hypotesum.

Eingin lýsir hendan framgangshátt betur enn sjálvur E.P. Sanders, heimskendi bíbliu kritikkarin sum Sølvará vísir stóran heiður í greinini 20 september (2010) og sum eg sjálvur sýni stóra virðing.

Tað kann tó av røttum sigast at kritikkarir sum heiðra Sanders sum ein autoritet ofta skjóta seg í fótin.
Viðvíkjandi metodini, í søgu-kritisku bíbliugranskangini, pástendur Sanders at søgukritiska bíbliugranskanin av røttum, letur hesar ástøðini ráða yvir søguligum keldum og tí sum annars verður mett sum Ur gamalt:

‘The statement about Matthew’s date is dismissed as impossible because of the modern academic theory... They believe that this theory is sound, and therefore they dismiss ancient evidence which runs contrary to it...they are prepared to reject ancient ‘testimony’ when it conflicts with their own scholarly stance... (Sanders & Margaret, Studying the Synoptic Gospels, p.16).

Men her uppstanda jú fleiri trupuleikar. Tildømis kemur tað heldur greitt fram at søgukritiska bíbliugranskanin loyvir sær at vraka keldutilfar grunda á mongu ástøðini, ella rættari sagt hypotesunum og tað eru júst hesar mongu ‘ólíku’ hypotesurnar sum Kasemann sipar til, sum skapta so nógv óskil á ‘The Jesus Seminar’.

At granskarir loyva sær at vraka søguligar keldur grunda á hypotesur sum teir ikki sjálvir semjast um, sáar eisini ómetaligan iva um akademiska førleikan innan hesi gransking. Eitt nú verður Sandersa tíðarfesting av evangeliinum væl mótargumentera av øðrum kritikkarum tildømis, John A.T. Robinson, og tíðskil eru ikki allir granskarir samdir í teirra ‘own scholarly stance’.

Akademiski førleikin er tí ikki at meta meiri sannlíkur enn ur-keldunar og vísir hetta at hypotesunar eru slett ikki so álítandi ella sannlíkar sum tað verður lagt upp til. Tíðskil er hetta ikki sum Sølvará pástendur, eitt stríð millum søgugranskan og trúgv, men heldur oftari eitt stríð millum hypotesur og keldur og sum eg nú skal koma inná, heimsmynd móti heimsmynd.

Sanna motivi innan søgukritisku bíbliugranskingini

At hendan søgugranskingin hjá Sølvará ikki bara er hypotetisk men eisini heimsmyndarlig heldur enn bara søgulig kemur eisini greitt fram í skrivingini hjá mongum kendum bíbliu kritikkarum.

Nevnast kunnu tildømis Hermann Samuel Reimarus (1694-1768), Ernst Troeltsch (1865-1923) og Rudolf Bultmann, fyri at taka nakrar fáar. Troeltsch inførdi inní hesa gransking 3 princippir, tilætla snildisliga at skilja tey ónátturliga elementini frá bíbliusøguni.

Um hetta lýsir eisini Rudolf Bultmann kendi týski form kritikkarin í bókini ‘Jesus Christ and Mythology’ (1958) um leiklutin av modernismu í gudfrøðini sum eitt konsept bygt á nátturlismu, við endamálinum at fyribeina supernátturlismuni. Víðari lýsir Ernst Kasemann, ein av oddamonnunum fyri redaktións kritikki í bókini: ‘Essays on New Testament Themes’ (1971), náttúrlistiska sigurin gjøgnum hesa teologisku vísindina, og her hann meinar við søguliga bíbliu kritikkin.

Tíðskil eru bæði Bultmann og Kasemann á einum málið um at tendensurin innan bíbliukritiki er at byggja fyrst og fremst á eina reint fanatiska nátturulistiska heimsmynd.

Í Nýggjari tíð kundi vit eisini nevnt Barth Ehrman, sum í kjakið sínum við William Lane Craig, um uppreisn Jesusar, í 2006, metti nátturulistiska argumenti at verða serstakliga galdandi.

At hesin hugburður, eins og við hypotesunum, heldur ikki byggir á fakta verður staðfest bæði av Bultmann í ‘Problem of Miracle’ og F.H. Bradley í bókini ‘The presuppositions of critical history’, har teir meta prógv at verða óneyðug í hesum høpi og nøkta seg heldur við fortreytum og útgangstøði.

Hetta forklárar ivaleyst hví, eitt nú Ludemann í bók síni ‘Jesus after 2000 years, uttan nakað søguligt hald ger krav uppá at allar hendingar í evangeliinum sum bróta við nátturulógina bara mugu roknast um óalítandi (s.4-5).

Burtursæð frá nøkrum fáum ástøðum sum granskarir ikki duga at semjast um, so er hesin ekstremi hugburður mótvegis tí ónátturliga ivaleyst eisini høvuðsorsøkin til at synoptisku evangeliini eru tíðarfest eftir ár 70, heldur enn áðrenn, sum annars vildi havt við sær at spádómurin um fall Jerusalems í synoptisku evangelium var uppfyltur.

Eg haldi tað verða harmiligt at søgugranskarir skulu hava rættin at tvinga ein heimsmyndarligan monopol uppá søgugranskan, at søgugranskan bara skal skiljast út frá filosofiskum útgangsstøði. Eru vit tá inni á søgugranskan? Er tá nakar hugsningur um, at koma fram til tað sum er mest søguliga sannlíkt? Er ikki heldur talan um eitt gudloysis rák, sum loyvir sær at solda frá granskingini allar teir veruleikar, sum kunnu sáa iva um gudloysis heimsmyndina?

Søgukritiskir granskarir ávarða

Sigast skal tó, at tað eru kritikkarir sum í seinastuni hava vent sær frá hesum hugburið og metodum og nú ávara ung lesandi um ikki at lætta seg lumpa av hesum snildum.

Eg kann nevna, fyri at taka eitt dømi, Eta Linnemann, kendi Týski professarin og næmingur hjá Rudolf Bultmann. Í bók síni ‘Gud å Biblekritikken’ ávarðar hon næmingar um at gloypa søgukritisku bíbliugranskanini, eitt nú tí at henda granskanin byggir ikki á objektiva gransking men í nógvum førum, heldur á ein filosofiskan monopol á statsligum universitetum (s.18).

Eisini sum hon útgreinar í bókini ‘Is there a Synoptic Problem’ at upprunaligu oddamenninir í hesi gransking vóru slett ikki gudfrøðingar men heimspekingar (s.19-20). Og víðari, har hon eisini ávarðar um motiv-trupuleikan, sum hon metir at vera sonnu náttúruna í hesi gransking og sum byggir á ein radikalt anti-kristiligan hugburð (s.20). Um Linnemann er ov ekstrem í síni lýsing, og myndar bíbliukritik ov dapurt, dugi eg ikki at meta um, men í hvussu er, er hon ein av mætastu fakkvinnunum á økinum og hevur drúgva og nærum lívlanga erfaring.

Andsøgninar innan søgukritiskari bíbliugranskan

At søgukritiska bíbliugranskanin oftani sýnir eina ivingarsama framferð, enntá frároknandi ein ekstreman nátturlistiskan hugburð, kemur eisini týðiliga til sjóndar í teimum ástøðiligu andsøgnum. Læt okkum bara halda okkum til Sanders og taka 2 dømir. Sanders sigur at Matteus og Lukas heilt greitt skrivaðu av frá Markusi, men sum hann aðrastaðni í bók síni upplýsir at verða ein peruvellingur av trupuleikum, og sum hevur ført við sær aðrar villar og óveruligar hypotesur (s.71-74).

Tíðskil er áliti til hypotesunar hjá Sanders mótvegis keldunum ikki heilt eftirfarandi kortini. Somuleiðis vrakar Sanders eisini hypotesuna um Q , keldan sum Matteus og Lukas skula hava gjørt brúk av eftir at hava kopiera Markus.

Sanders er ikki einsamallur í hesum, nógvir lærdir granskarar (eitt nú Mark Goodacre) standa við hetta sama sjónarmiðið ídag og er hetta ein vaksandi rørðsla. Men eftirsum Q er eitt høvuðsástøðið innan miklum parti av søgukritisku bíbliugranskingini, so sáar Sanders við hesum, iva ikki bara um førleikan hjá mongum av hesum fleirtals granskarum (sum Sølvará roknar sum autoritetar), men eisini um trúðvirði innan 150 ára bíbliukritikki.

Eisini kunnu vit líka nevna andsøgnina um tíðarfesting, har søgukritiska metodan metir tildømis Lukas (fyri at taka eitt dømi) at verða skriva eftir ár 70 eftirsum sipa verður til fall Jerusalems, tó at sama metodan eisini staðfestir at Lukas má verða skriva í seinasta lagi um ár 60, eftirsum Lukas slett ikki viðger kristnu søguna millum ár 60 - 70.

Áheitan til Sølvará

Eg havi ongan áhuga í at loypa á Sølvará, ella hansara søguligu førleikar (tað er ikki endamálið við hesum aftursvarið), sjálvur haldi eg hansara avrik um Klaksvíksøguna at verða einastandandi.

Í Samband við bókina ‘Guds orð ella orð um Gud’ haldi eg í hvussu er, at Sølvará hevur megna at skriva eina áhugaverda, men einsporaða bók, har hann hevur samla rúgvuvís av bíbliukritisku meiningunum saman.

Eg havi tó ein trupuleika av avgjørda pástandinum hjá Sølvará, har hann metir seg hava skriva føroyingum eina søgubók um bíbliuna og tess uppruna. Eftirsum Sølvará ger sær serliga galt av kritikkarum og nærum ikki loyvir einum mótspælið, meti eg ikki hetta verða eitt serliga akademiskt verk.

Í hvussu er, átti Sølvará at upplýst føroyingum um at bókin byggir meiri á tað ateistisku ella materialisku-nátturlistisku heimsmyndina, tess ástøðir og søguligu metodir og at bókin er av nátturu (um vit skulu taka Kasemann, Troeltsch og Ludemann, nakrar av oddamonnunum til eftirtektar), nógv meiri ein filosofisk-nátturlistisk viðger av eini ónátturligari bók.

Slíkt má tiltíðir takast inn við nøkrum kilo av salti.

Harnæst átti Sølvará at greitt frá andsøgnini, at tær metodir og tey útgangstøðir sum nýtt vera, í mótsetning til tað sum Sølvará pástendur, útilukka sjálvar í flestu førum ikki blinda trúgv, ella blint álit, í hesum høpinum trúnna á tær mongu ‘mest ólíku hypotesunar’ sum Kasemann sjálvur upplýsir okkum um. Men so skramblar jú ‘sannlíka’ søguliga metodan hjá Sølvará saman, sum Sølvará jú eisini sjálvur skrivar: ‘hvat fólk trúgva hevur ongan áhuga í hesum høpi’.

Um Sølvará kann veita mær søguligt prógv fyri, at Matteusar evangeliið var skriva í býnum Damaskus (síða 96), sum hann tekur til (bara fyri at taka eitt dømi), so skal eg taka ávíst í meg aftur. Um hann ikki megnar hetta so metið eg Sølvará søgufrøðingin í hesum føri at hava sett sítt blinda álit og trúgv á eina hypotesu.

Hetta er ikki stórt øðrvísi enn setningurin: ‘trúgv er full vissa um tað sum vóna verður, sannføring um tað sum ikki sæst’.

Gudloysingur brenna høvd Jesusar: hví ikki høvd Darwins?

Gudloysingurin David Mack, hevur ætlanir um at seta eld á høvdið hjá Jesusi, á eini almennari lista framsýning í Edinburg, einaferð millum 30 juli og 16 oktober. Mack, viðgongur sjálvur, at endamálið er at provokera.

http://www.intoleranceagainstchristians.eu/index.php?id=573&user_extmininews_pi1[detailid]=318&user_extmininews_pi1[page]=1

Tað undrar meg áhaldandi at gudloysingar og liberalistar gera so mikið burturúr at speireka religión. Persónliga provokerar tað meg slett ikki um gudloysingar brenna religiøs høvd, ella tekna ónærisligar tekningar av religión. Haldi tað tó verða líka barnsligt sum tá muslimarnir brenna fløgg og bíbliur ella tá onkur kristin fanatikari brennir eina Koran.

Men spurningurin sum eg seti er: Hví kann Mack ikki heldur brenna høvdið hjá Darwin, ella Madilyn O´Hara ella Richard Dawkins? Hetta hevði jú verði ein global listarlig sensatión. Men slíkt hevði maðurin ivaleyst hildi at verið provokerandi og enntá ósømiligt.

Um listarlig speireking bara er kunstur og enntá er stuttligt, hví brúka hesir religións kritikkarir so ikki listarligu gávur sínar at speireka anti-religiøsar figurar?

Belgia: vil sekuler ávirkan svartlista religiøsar bólkar

Belgia er blivi kritisera fyri royndini at útpeika religiøsar bólkar í samfelagnum og svartlista hesar, eitt nú fyri sang, tungutalu og karismatiska leiðslu.

http://www.persecution.org/2008/06/18/institute-report-to-un-details-systematic-religious-discrimination-in-belgium/

Svarti listin innihelt enntá 21 evangeliskar bólkar:

http://www.strategicnetwork.org/index.php?loc=kb&view=v&id=772&fct=BEL&

Óansæð hvørja meining ein hevur um tungutalu, so ger tungutala neyvan meiri skaða enn ein lokalur fótbóltskampur. Kanska Belgia eisini átti at svartlista annan aktivitet har tað eisini verður sungi.

Er hetta tekin uppá ótolerantar sekulerar røddir í Europa, ein rørðsla sum í veruleikan, møguliga arbeiðir seg fram ímóti stats-ateismu?

Sekularisma: handtøka fyri at taka navnið Jesus uppá tunguna

Er sekularisma tolerant og ófarlig? Hetta er tað sum ateistar vilja billa okkum inn.

Hvussu við løgreglufólki tilstaðar undir próvtøku, tilreiðar at handtaka og seinni fongsla kristnar næmingar sum taka navni ‘Jesus’ uppá tunguna?

http://www.persecution.org/2011/06/03/banning-prayer-in-jesuss-name-in-america/

Hvussu kunnu ateistar sannføra okkum um, at stats-ateisma ikki hvílir aftanfyri sekularismu?

Fyrilestur um nútíðar avbjóðingar fyri Kristindómin

Á Tórsportalinum, er eitt rættuliga gott summirat av eini framløgu, sum eg helt inní Kelduni, undir Fjarðarfestivalinum 4 juni, í samband við Kristindóm og sekuleru avbjóðingarnar.

http://torsportal.com/archives/8727

Sjálvt innihaldi í fyrilestrinum byggir uppá nakað av tí lesnaði eg í løtuni eri í holt við. Eg havi ætlanir um at skriva nakrar styttri greinar her á blogginum, við atliti til sumt av tí so kom fram undir fyrilestrinum.

Trúarverja: eitt vendipunkt í føroyskum Kristindómi

Áhugaverd reaktión eg hava fingi frá trúgvandi, uppá trúarverju, bæði í Kelduna á Fjarðarfestivalinum mikudagin og á fleiri møtum og undir fleiri fyrilestrum eg havi hildi í seinastuni. Trúgvandi í Føroyum eru farin vísa áhuga fyri trúarverju. Ung trúgvandi runt um í Føroyum, eru farin at lesa og seta seg inní trúarverju og teir spurningar sum taka seg upp.

Haldi at tíðin, har kristin ikki leggja í at kjakast, ella svara spurningum ella at seta spurningar, møguliga skjótt fer at verða løgdu aftur um bak. Hesin tigandi holdningur skyldast ivaleyst fleiri galdandi faktorum.

Tann fyrsti, at kristindóms útboðanin og kunningin hevur útilukkandi verið tengt at møtum og talarastólum, heldur enn til tann einstaka.

Tann næsta: Kristindómur hevur verið tengdur, útilukkandi til kenslur og uppliving. Hetta seinni haldi eg tó ikki verða negativt, eftirsum Kristindómur hóast alt er ein ónátturlig religión tengt at andaligari uppliving og kenslum. Men Kristin í Føroyum, eins og nógva aðrastaðni, hava tíðanverri ikki duga so væl at funni rætta og sunna balansan millum uppliving, kenslur og hina síðuna sum er vitan og kjak. Uppruna Kristindómurin í fyrstu og aðru øld var bæði ein yvirnátturlig religión, men samstundis ein kjakmentan og eitt samfelag bygt uppá vitan.  

Tann triðja grundin, snýr seg ivaleyst um tað sekulera rákið, hvørs endamál hevur verið at lagt eina vissa munnkurv á trúgvandi vongin í samfelagnum. Her er tó ikki talan um møtir og prædiku, men um tað akademisku síðuna. Kristin eru vorðin fleskaði upp við rætta og etiska holdninginum um at vit eiga og skulu verða opin, tolerant og objektiv. Slíkt ljóðar jú ómetaliga positivt, líka inntil ein gerst varðin við, at opinleiki, toleransi og objektivur holdningur bara telur fyri tann kristna.

Eg vóni at vit her kunnu koma til eitt vendipunkt her á Føroya landið. At kristin fara at hugsa kritiskt, at tora at standa upp fyri teirra sjónarmiðum, at seta spurningar.

Eitt havi eg so lært seinastu fáu mánaðarnar, at tað kemur hesum kritikkarum og gudloysingum illa við, tá man setir hart ímóti hørðum; hesir eru ikki vanir við at verða setir uppá pláss og ikki at hava aftursvar.

Vænti tí, at sum trúarverju rákið og rørðslan í Føroyum áhaldandi fer at vaksa og trúarverjar fara at reisa seg, fer mótstøða Kristindómsins her á landið, at fáa eitt mótspæl sum higartil ikki hevur vitast um.

Hvussu er tað nú vit siga: 'vak ikki ein sovandi risa'.