Wednesday, June 29, 2011

Japanski keisarin Akihito tikið við kristnari trúgv

Kristna tíðindablaðið 'Rapport fra Asia', útgivi av Asia Link, nummar 3, árgangur 2011, á síðu 2, kunnar okkum um, at tann núverandi sitandi Akihito keisari í Japan, tók við kristnari trúgv í desembur 2010.

Keisarin sjálvur vakti stóran ans í seinastu nýttárstalu síni, har hann bað frið yvir Japan og fólkið tess, har hann eisini nýtti tekstir úr Bíbliuni.

Nýðliga hevur japanski læknin Masahide Kanyama, greitt nærri frá hesum tilburðinum, sum seinasta ár leiddi til avgerð keisarans. Akihito keisari, gjørdist sannførdur um kraftina í Kristindóminum, tá abbadóttur hansara, sum lá fyri deyðanum, stríðandi við eina ólekjandi og deyðiliga sjúku, var lekt undir ávirkan av kristnari bøn.

Í vónleysu støðuni, har eingin heiligvágur ella viðger longur megnaði at gera nyttu, valdi ein tilkallaður kristin lækni úr Suður Korea, at gera nýtslu av bønarmaktini.

Gentan var yvirnátturliga grødd; hareftir greiddi læknin úr Korea, keisaranum frá kristnu trúnnið og Akihito gjørdi síðani av at gerast kristin.

Meiri um Akihito:


Thursday, June 16, 2011

Gudloysi og okkara kristnu børn


Hendan greinin er ikki skriva við øllum gudsavnoktarum í huga. Heldur verði skoti eftir tí sum vit ídag kalla ný-ateisman, sum er ein vaksandi og víðgongd rørðsla, við endamálinum at innføra ein form av statsateismu. Greinin leggur dent á at slík ávirkan sum nú snýkir seg runt í vesturlendska samfelagnum, oftani undir meiri tolerantum heitum, eisini so smátt er við at gera seg galdandi í Føroyum.


Hvat er tað ávísir høgt framstandandi gudloysingar vilja við okkara kristnu børnum? Eg havi varhugan av at Dinesh D’Souza í bókini ‘What’s so great about Christianity’, ikki rakkur so langt við síðuna av, tá hann pástendur at alt í meðan‘gudloysis hugsan og ávirkan sum heild reduserar fólkatalið í vesturlendska samfelagnum og teistar í hesum høpi føða hópin av børnum, so er einasti møguleikin fyri ateismu, um hon skal kunna bera seg, at lata teistarnir føða næstu ættarliðini fyri síðani at lata gudloysi taka monopol uppá indoktrineringina. 

Hetta ljóður bara heilt sinnisjúkt (helt eg sjálvur), men so eru tað líka ábendingarnar sum tala fyri hesum, so sum ávísar hendingar, tey mongu úttalisini, eins væl og hópin av skrivaðum tilfari sum staðfestir at hendan møguliga dapra myndin hjá D’Souza ikki er heilt ósannlík.

Tildømis kann eg her sipa til eitt úttalisi hjá tí Amerikanska gudloysis felagskapinum, Council of Secular Humanism:
 'We respect the right to privacy. Mature adults should be allowed to fulfill their aspirations, to express their sexual preferences, to exercise reproductive freedom, to have access to comprehensive and informed health-care, and to die with dignity.'


Rætturin til privat lív tykist her at skulu veitast til persónar sum hava nátt búnum aldrið. Men tann meiri avgerandi spurningurin sum vit mugu seta her er, hvør í skal hava rættin at uppala og indoktronera tey sum koma undir búnan aldur.

Í hesum sambandinum lýsa hesir ateistar sítt mið og endamál soleiðis:

'We do not think it is moral to baptize infants, to confirm adolescents, or to impose a religious creed on young people before they are able to consent. Although children should learn about the history of religious moral practices, these young minds should not be indoctrinated in a faith before they are mature enough to evaluate the merits for themselves.'

Ein nøkulunda yvirseting av hesum ljóðar: 
‘Vit halda tað verða ómoralskt at doypa børn, konfirmera ung ella trýsta nakra trúarjáttan á tey áðrenn hesi er før fyri at samtykja. Tó at børn eiga at læra um og søgu og religiøsan moral og sið, eiga hesi ikki at verða ávirka av trúgv áðrenn tey sjálvi eru nóg búgvin at taka eina avgerð.
 Hetta er tað sum hesar gudloysingar rokna sum indoktrinering. Við øðrum orðum, hesin bólkur av ateistum vil stegða allari sokallari kristnari indoktrinering av børnum, ella rættari sagt ávirkan á børn, í skúlun, í kristnum heimum og á kristnum møtum.

Í einum føroyskum høpi vildi ein slík lóg banna sunnudagsskúlun, ungdómsmøtum (fyri ungum upp til 16-18 ár), kristnum barnalegum (tildømis Zarepta og Nesvík), barnamøtir, eins væl og bann at taka børn á kristin møtir og at kunna uppala hesi í kristnari trúgv, læru og ávirkan heima.

Men er hetta ikki brot á mannarættindir, brot á frælsi og privata lívið og familjulívið? Er hetta ikki at líkna við stats-ateismu?

Ein kundi hildi at Council of Secular humanism bara umboðar ein líttlan vong, men so er ikki. Felagskapurin samstarvar við gudloysis frontfigurum so sum Richard Dawkins og Mike Harris, sum hava stóra ávirkan eisini á fleiri ættarlið í Føroyum:



Tað eigur tí ikki at undra okkum, at persónar sum Richard Dawkins sýna somu vælvild mótvegis hesi statsateismu, eins væl og avtøku av foreldranna rætti og myndugleika at ávirka børn teirra eftir sannførdu heimsmyndini ella religión; her hevur Dawkins hevur úttala seg soleiðis: 
'Eru børn ognin hjá foreldrum…eiga hesi at hava frælsi at noyða børn teirra at trúgva? Áttu vit at verði ímóti um samfelagi greip inn?'
Í 2007 var ein mótmælis áheitan send til ensku stjørnina, um at banna foreldrum og samkomum við lóg, at ávirka børn, undir 16 ár aldrinum, við fedranna trúgv:

The petition:We the undersigned petition the Prime Minister to Make it illegal to indoctrinate or define children by religion before the age of 16. More detailsSubmitted by Jamie Wallis – Deadline to sign up by: 04 June 2007 –Signatures: 2,242In order to encourage free thinking, children should not be subjected to any regular religious teaching or be allowed to be defined as belonging to a particular religious group based on the views of their parents or guardians. At the age of 16, as with other laws, they would then be considered old enough and educated enough to form their own opinion and follow any particular religion (or none at all) through free thought.


Men eru hesir ateistar veruliga samdir í hesum etikki? Ivaleyst ikki, í hvussu er ikki, tá talan er um børn í verða uppæld eftir ateistisku hugsjónini. Í hesum førinum hevur Dawkins lagt lunnarnar undir ateistiskar summar barnalegur:


og eisini møguleikanum fyri framtíðar ateistiskum barnaskúlum:


Hetta skulu jú maðurin og aðrir gudloysis tilhengarir sjálvandi hava rætt til, men hví skulu tey kristnu ikki hava frið at njóta teirra frælsi til privatlív, familjulív og trúgv uttan ágang frá øðrum hugsandi?

Men ringt blívir bara verri.

Skulu vit hyggja nærri at hesum holdningi hjá ný-ateistunum, so kæra hesir ikki bara sína neyð viðvíkjandi rætti teirra kristnu at upplæra og uppala; teir orða seg eisini negativt um foreldranna rætt, at læra børn teirra um kristindómin, eins væl og ávirkanina hesa fáa úr samkomum, sum sinnisliga barnamisnýtslu, álíkari kynsligari barnamisnýtslu.

Á heimasíðu sínari sigur skrivar Dawkins:

But the point is this. If you can sue for the long-term mental damage caused by physical child abuse, why should you not sue for the long-term mental damage caused by mental child abuse? Only a minority of priests abuse the bodies of the children in their care. But how many priests abuse their minds? Why aren't Catholics and ex-Catholics lining up to sue the church into the ground, for a lifetime of psychological damage?…Humphrey argues that, in the same way as Amnesty works tirelessly to free political prisoners the world over, we should work to free the children of the world from the religions which, with parental approval, damage minds too young to understand what is happening to them. He is right

Fyri tað fyrsta er hetta ótrúliga ófólkaligt, niðurgerandi og frekt; harnæst veit eg ikki, hví maðurin ikki feiðar fyri egnu dyr fyrst.

Um Dawkins og aðrir ateistar krevja monopol uppá okkara børn og enntá seta upp ateist barnalegur og skúlar, hvør verður so ávirkanin hesir koma at pota niður í hesi ungu sinnini?

Her øtist eg við tað ávirkan, sum míni børn mugu tvingast at taka inn, um tey læra at tilvera og alheimurin er: 
'Einki snið, einki endamál, hvørki gott ella ilt, einki uttan blind, eirindaleys líkasæla (Richard Dawkins).' 
Ikki fyri at gloyma hvussu Dawkins sjálvur lýsir menniskja, tess nátturu í bókini ‘The Selfish Gene’. Í bókini myndar hann mennisku sum maskinir stýrdar av okkara arvaeindum (2). Víðari at arvaeindirnar eru óforgeingiligar  og at vit individi eru maskinurnar nýttar hjá hesum arvaeindum at yvirliva, inntil vit einaferð ikki orka meir, fyri síðani verða tveitt til síðis.  Víðari sigur hann at arvaeindirnar eru sjálvsøknar, við tí avleiðing at eisini individi (menniskja) er sjálvsøki (2); í veruleikanum meinar hann við ónd. Og víðari, at eitt samfelag bygt uppá hesa genetisku sjálvsøknis lógina vildi verið eitt ótespuligt samfelag at búð í. Víðari heldur hann fyri, at sjálvt um veruleikin er til at harmast um, er veruleiki tó veruleiki (3).

Sum ein annar kendur maður einafer tók til: 
Fyri ein mann sum ikki eigur vissuna um ein persónligan Gud, er lógin fyri lívið bygd á tey impulsir og instinktir sum tykjast verða tey bestu ella sterkastu.
Sum eisini William Provine (professari í Cornell universitetinum) sigur: 
‘modernaða samfelagi leggur upp til at vit arva onga siðamentan ella etiskar lógir, einki absolut sum kann vegleiða menniskja samfelagið’
 Og víðari: 
Tað eru eingir gudar, einki endamál, einki sum vegleiðir okkum…einki absolut fundament fyri etik, eingin meining við lívinum og heldur ikki fríður vilji’
 Tosa um mentalt barnamisbrúk og hesir ynskja monopol, at uppala míni børn í hesi sokallaðu veruleika heimsmyndini inntil tey hava nátt búnan aldur, hvat billa sovorni fólk sær inn?

Ein háttur at gera sær galt við einum slíkum monopoli, hevði verið gjøgnum frálæru innan vísindina, gudloysingurin Steven Weinberg, segði tað nøkulunda soleiðis: 
Um vísind kann oyða religiøsu ávirkanina á unga fólkinum, so haldi eg at hetta møguliga er mest týdningarmikla íløga vit kunnu gera’.
 Statsasteisma í Føroyum

Ein kann halda at slík ávirkan og eggjan til statsateismu og brot á frælsi og mannarættindir er langt frá føroyalandið at finna, men ein skal ikki leita leingi.

Á heimasíðuni hjá føroyska ateista felagskapinum Gudloysi, skrivar Jón Joensen, sum er limur í Gudloysi og enntá alment hevur umboða felagið soleiðis: 
er  rætt og slætt misnýtsla av okkara ungu. Við at lúgva fyri teimum, svíkja vit okkara skyldu yvirfyri teimum. Vit hava eina skyldu at forða fyri at hetta hendur. Vit máa ikki loyva fleiri av hesum religiøsu frískúlunum, og í tann mun vit longu hava teir, máa vit arbeiða fram ímóti at fáa teir avskaffaðar. Málið má eisini at fáa missionerandi religión út úr øllun almennum virksemi, harímillum skúlunum.
Legg merki til at eirindaleysa orðalagi er akkurát tað sum vit lósu omanfyri. Víðari skrivar Jón: 
Sjálvandi skulu vit ikki loyva foreldrum ella samkomum ella øðrum at lúgva fyri sínum børnum, og harvið gera óbøtiligan skaða á tey og teirra møguleika at taka lut í einum heimi, sum ikki samsvarar við teirra “vitan”. Heldur skal argumenterast beint øvugt, at børn sum hava eina so avskeplaða uppfatan av veruleikanum, skulu tvingast at møta upp, og móttaka frálæru um, hvussu heimurin í veruleikanum hongur saman.
Vit eru væl klár yvir at hetta sipar til sunnudagsskúlar, ungdómsmøtir, barnalegir, bíbliusøgir, bøn og andaligt prátt við børnini heima.

Eg veit ikki hvat lesarin heldur, men hetta tykist, sum eisini Council of Secular Humanism, Richard Dawkins og aðrir siga, at lógarvaldi átti at pilka vit rættin hjá kristnum foreldrum og loyvt fremmandum, at avgerða hvat hesi tosa um við nátturaborið. Eg øtist eisini við tankan, um at verða tvingaður at lata hesum persónum dóttur mina upp í hendur, sum síðani við frálæru skulu tvinga eina øðrvísi heimsmynd í hana; eina heimsmynd sum sigur: at hon í veruleikanum ikki er annað enn eitt egoistisk maskinarí, í einari verð uttan reglar, mið ella mál.

Her haldi eg Kristindómurin megnar tað munandi betri. 

Wednesday, June 15, 2011

ABN: Hvat er ateisma veruliga (Exposing Atheism)?


Fleiri tímalang video um veruleikan aftanfyri ateismu. David Wood, sum vendi sær frá gudloysi til Kristindómin fyri nøkrum árum síðani og nú virkar fulla tíð í kristnari trúarverju, er ein av høvuðs framleggjarunum í sendingunum. 

David Wood stendur eisini aftanfyri heimasíðuni 'Answering Infidels':
http://www.answeringinfidels.com/

Tuesday, June 14, 2011

Kjak millum kristin og muslimar í kvøld-nátt



Kjak millum kristin og muslimar í kvøld-nátt

Evni var 'Hvør var Muhammed'. Millum kristnu kjakarnir vóru Sam Shamoun og David Wood (ex-gudloysingur). Eg kenni persónliga báðar tveir, og havi arbeit við David Wood. Vóni at fáa Wood henda vegin einaferð í nærmastu framtíð, so tit kunnu gleða tykkum. Muslimarnir vóru Omar Bakri, stovnari av Hizb ut-tahrir í Onglandi og felagskapinum Almuhajirum. Anjem Choudry var so ikki við og eg kenni ikki tann sum var í hansara stað. 


Kjaki var at síggja á ABN (Aramaic Broadcasting Network),  á sendingini 'Jesus or Muhammad' sum hevur verið at síggja, regluliga, í tvey ár. Í sendingini hava David Wood, Sam Shamoun og aðrir kristnir kjakast við muslimar, síðani 'Jesus og Muhammad' byrjaði fyri tveimum árum síðani.


Kjakið er absolut vert at síggja. Eg dugi ikki at siga nær tað kann síggjast non-live. Men hetta er so heimasíðan og har er hópin av øðrum kjakið og líknandi sendingum: 
http://www.abnsat.com/abnnew/

1000 vísindfólk taka avstand frá Darwin

Dissent frá Darwin, er ein listi av 1000 (í 2010) vísindafólkum (fleiri høgt standandi) sum hava tikið sær tað dirvi at stíga út úr skápinum og allment kunngera teirra ivamál um darwinistiska menningarlæru.

Sjálvandi hava kritikkarir av hesi nýggju rørðslu ikki spart við kúglunum. Í eystureuropa, har hugburðurin sigst at verða nógv opnari enn í vesturheiminum kunnu hesir ivaleyst sleppa rættuliga snikkaleysir, men so er ikki altíð í vesturheiminum, har fakta og veruleiki fanatiskt verður skúgva til viks, fyri at verja eina heimsmynd, baseraða uppá tað sum onkur helt fyri verða 'hugfloð', og sum agnostikarin Robert Jastrow í bók lýsir sum trúgv.

Tá ein hugsar um tann ágang sum kristin vísindafólk, ID tilhengarir og Darwin skeptikkarir hava uppliva í seinastuni, so krevur slík almenn framstandan ómetaligt áræði, mót og dirvi.

Listin kann lesast her:


Hann inniheldur nøvn sum tildømis:

Philip Skell  Emeritus, Evan Pugh Prof. of Chemistry, Pennsylvania State University Member of the National Academy of Sciences 
Lyle H. Jensen Professor Emeritus, Dept. of Biological Structure & Dept. of Biochemistry University of Washington, Fellow AAAS
Emil Palecek  Prof. of Molecular Biology, Masaryk University; Leading Scientist Inst. of Biophysics, Academy of Sci., Czech Republic 
David W. Forslund Ph.D. Astrophysics, Princeton University  Fellow of American Physical Society
Robert W. Bass Ph.D. Mathematics (also: Rhodes Scholar; Post-Doc at Princeton)  Johns Hopkins University
Bernard d'Abrera Visiting Scholar, Department of Entomology  British Museum (Natural History) 
John C. Walton Professor of Reactive Chemistry (Ph.D. & D.Sc.)  University of St. Andrews (UK),Fellow Royal Society of Chemistry, Fellow  Royal Society of Edinburgh

Meiri um Dissent frá Darwin:

Hví hesir vraka darwinistiska menningarlæru:
http://www.dissentfromdarwin.org/scientists/

Hesi 1000 eru á einum málið um at:
“We are skeptical of claims for the ability of random mutation and natural selection to account for the complexity of life. Careful examination of the
evidence for Darwinian theory should be encouraged.” 
Sum tann vísi Spock einaferð fer at siga :


Thursday, June 9, 2011

Rættleiðing til Hans Andreas Sølvará: veruligi veruleikin um trúgv og ástøði innan søgukritisku bíbliugranskingina

Aftursvarið niðanfyri, er ein (ikki so djúptgangandi) grein, eg skrivaði í 2010, sum eitt aftursvar til aftursvarið hjá Hans Andreas Sølvará til Kristian Hansen. Eg skrivaði í hesum sambandi tvær greinar, men kom ongantíð so langt sum at senda greinina í bløðini. Hetta er tí ógvuliga forsinkaður lesnaður men kann verða til áhuga fyri onkran. 

Í greinini ‘Rættleiðingar til Kristian Hansen’, í Dimmalætting 20 september skrivar Hans Andreas Sølvará um avrik sítt ‘Guds orð ella orð um Gud’ í samband við Bíbliuna og søgukritisku bíbliugranskingina:
‘eg havi skriva eina søgubók og ikki ein gudfrøði bók...bókin snýr seg fyrst og fremst um bíbilsku tekstirnar sum søguligar keldur grunda á tað søgukritisku bíbliugranskingina.

Víðari skrivar Sølvará:
‘søgufrøðingar kunnu bara koma fram til tað, sum er sannlíkt—hvat fólk trúgva hevur ongan áhuga í hesum høpi’.

Tað tykist fyri mær her, at Sølvará metir sína granskingar framfer um bíbilska tekstin at byggja á fakta, meðan trúgv í hesum samanhenginum, tykist at verða ein mótstríðandi faktorur í útilukkandi byggir á blindleika fyri veruleikum.

Eftirsum eg sjálvur hava lisi gudfrøði í útvið 7 ár og týðiliga síggi bæði óveruleikan og eisini andsøgninar í hesum pástandinum hjá Sølvará, so meti eg meg eisini føran fyri at koma við nøkrum rættingum.

Eg ætli mær tí í hesum aftursvarinum, at vísa á ávísar veruleikar innan bíbliukritisku granskingini sum ikki stuðla undir ómetaliga avgjørda pástandinum, at søgukristiska bíblugranskingin er ein granskan sum ‘bara’ kann ‘koma fram til tað, sum er sannlíkt’.

Heldur ikki tykist tað fyri mær at Sølvará ger rætt í at úthýsi trúgv frá hesi gransking, eftirsum bíbliukritikkurin sjálvur byggir á trúgv og neyvan hevði megna a framført seg, bara við sokallaðum søguligum førleikum.

Objektiva nátturan í søgukritiskari bíbliugransking

Sjálvur meti eg ikki alt innan søgukritisku bíbliugranskan at verða nyttuleyst og subjektivt, ein slíkur holdingur hevði verið alt ov einsporaður og óakademiskur.

Veruleikin er at tekst, keldu, redaktións og enntá form kritikkur eru metodir sum allar hava veit eitt hvørt ljós yvir ávís økir í hesi gransking. Tildømis kann ein verða samdur í at ávísir formar taka seg upp í evangeliums tekstinum, tó at ein ikki er samdur við formkritikki.

Somuleiðis kann ein verða samdur í at høvundarnir Matteus og Lukas tiltíðir redigera, tó at ein ikki byggir sína gransking á redaktiónskritikk. Ongin av hesum kritisku framferðarhættunum kunnu nýtast sum fullar heimildir til at skilja millum fakta og óveruleika í bíbliu-søgugranskan! Um so var høvdu tendens kritikkur, literelur kritikkur, form-kritikkur enn verði galdandi.
Tó skal sigast at kritiska metodan er í mongum førum objektiv og tí koyrir í fleiri sporum. Tað eru tildømis fleiri av oddamonnunum innan enska skúlanum av rørðsluni, sum í ávísum niðurstøðum hava verið góðir umboðsmenn eisini fyri tann konservativa vongin.
Somuleiðis eru tað nógvir kristnir granskarir sum halda seg til hesar metodir og enntá summar av niðurstøðunum.
Eisini skal sigast at andsøgninar millum eitt nú týska og enska skúlan, í báðir halda seg til hesa metodu, antin vísir ómetaligan objektivitet ella í mongum førum totalan ørvitiskap.

Tí er tað ikki mín absolutta niðurstøða at søgukritisk bíbliu gransking ikki kann verða objektiv og søgulig. Men um slík gransking er heilt søgulig og bara kemur ‘fram til tað, sum er sannlíkt’ og fulkommiliga útilukkar ‘trúgv’, sum Sølvará vil hava okkum at trúgva, har haldi eg at Sølvará yvirdrívur sín pástand nakað ov vítt.

Søguligi óveruleikin innan søgukritiskari bíbliugransking

Her vildi tildømis liberali gudfrøðingurin Raymond Collins, neyvan verið heilt samdur við Sølvará. Collins lýsir í bók síni ‘Introduction to the New Testament’ søgukritiska bíbliugranskan sum eina framferð í áhaldandi útleggur Nýggja Testamenti og søguna um tess uppruna eftir samfelags ella filosofisku paradigmunum (s. 41-74).

Her kemur tað greitt fram sum eisini Collins lýsir tað, at bíbliukritikkurin er í nógvum førum fyrst og fremst hypotetiskur og at kritikkarin framleggur slíkar hypotesur ikki tí tær eru bygdar á veruleika men tí hann sjálvur hevur behov fyri teimum.

Víðari í bókini útgreinar Collins tær mongu granskingar metodinar og eina ørðgrynnu av hypotesum sum eru fundamentalar fyri slíka granskan. Men leitar ein eftir fakta í hesum høpinum, so er líti og einki at fara eftir, tað er ilt at siga um nakrar av hypotesunum veruliga kunnu indikerast út frá søguligari gransking. Hetta hevur ført til nógvar trupuleikar og Collins greiðir tildømis frá, hvussu ástøðis tíðarrák verða útskift við onnur. Eitt nú niðurstøðan av 100 ára hørðum akademiskum avrikið hjá mongum granskarum, við óteljandi hypotesum og bókum í teirra viðgerð av tí ‘søguliga Jesusi’, sum fer fyri skeyti.

Sjálvur Ernst Kasemann, næmingur hjá Bultmann, ein av tiltiknu Marburgarunum og ein av oddumonnunum innan hesi rørðslu, skrivar um hesa gransking:
‘her liggja landamørkini víð opin fyri teimum mest ólíku hypotesunum’ (Essays on New Testament Themes, 1964).

Tíðskil lýsa bæði Collins og Kasemann søgukritiska bíbliugransking sum eina metodu har so at siga ongar avmarkingar eru fyri hugfloðinum; hettar er sostatt ikki ein sovorðin staðfesting av tí ‘sannlíka’ sum Sølvará tekur til.

Tað eru hesar ovurhonds mongu gitingarnar, sum eisini mynda søgukritisku bíbliugranskingina úr einum enda í annan, sum gera avgjørda úttalisi hjá Sølvará so ekstremt yvirdrívandi. Men hetta er hóast alt tað sum søgukritiska granskingin byggir á.

Skal eg tala fyri meg so haldi eg sjálvur at hetta kemur heldur týðiliga til sjóndar í bókini hjá Sølvará ‘Guds orð ella orð um Gud’. Fyri at taka eitt líti dømis, so pástendur Sølvará á síðu 96, at Matteusar evangeliið var skriva í býnum Damaskus. Hesin pástandur, veit eg út frá míni egnu granskan, hevur ómetaligan týdning fyri summar bíbliukritikkar.

Men kann Sølvará út frá søguligari gransking prógva hendan pástandin? Her nyttar einki hjá Sølvará at ákæra meg fyri at hava falssitera seg, eftir sum eingin kelda er upgivin, hetta má tí verða eitt og hvørt sum Sølvará sjálvur má hava granska seg til.

Men um Sølvará ikki kann veita okkum søguligar indikeringar fyri hesum pástandið, so má lesarin her geva mær rætt í at Sølvará blint trýr einari hypotesu, ella hevur slongt ein pástand út sum hann ongar heimildir hevur fyri.

Heldur enn staðfesting av tí ‘sannlíka’ so hevur hendan metodan ført til hópin av søguligum villum. Tí eigur tað ikki at undra okkum at tað er júst henda vevjanin í hypotesum sum oftani hevur komi illa við hjá kritikkarinum.

 Tildømis Robert J. Miller, ein av talsmonnunum fyri ‘the Jesus Seminar’ myndar í bók síni ‘The Jesus Seminar and its critics’ ruðuleikan av hesi granskingar atferð í fyrstu tíð teirra, sum tilseinast kravdi, at leiðandi røddirnar í hesi gransking máttu innsetta ástøðiligar lógir í bók, tá granskingin alment skuldi framleggjast (s.20-21).

Aftur, má eg siga at hetta tykist ikki at verða ein staðfesting av tí ‘sannlíka’ men heldur ein blind trúgv á ástøðir og ein kombinering av útvaldum hypotesum.

Eingin lýsir hendan framgangshátt betur enn sjálvur E.P. Sanders, heimskendi bíbliu kritikkarin sum Sølvará vísir stóran heiður í greinini 20 september (2010) og sum eg sjálvur sýni stóra virðing.

Tað kann tó av røttum sigast at kritikkarir sum heiðra Sanders sum ein autoritet ofta skjóta seg í fótin.
Viðvíkjandi metodini, í søgu-kritisku bíbliugranskangini, pástendur Sanders at søgukritiska bíbliugranskanin av røttum, letur hesar ástøðini ráða yvir søguligum keldum og tí sum annars verður mett sum Ur gamalt:
‘The statement about Matthew’s date is dismissed as impossible because of the modern academic theory... They believe that this theory is sound, and therefore they dismiss ancient evidence which runs contrary to it...they are prepared to reject ancient ‘testimony’ when it conflicts with their own scholarly stance... (Sanders & Margaret, Studying the Synoptic Gospels, p.16).

Men her uppstanda jú fleiri trupuleikar. Tildømis kemur tað heldur greitt fram at søgukritiska bíbliugranskanin loyvir sær at vraka keldutilfar grunda á mongu ástøðini, ella rættari sagt hypotesunum og tað eru júst hesar mongu ‘ólíku’ hypotesurnar sum Kasemann sipar til, sum skapta so nógv óskil á ‘The Jesus Seminar’.

At granskarir loyva sær at vraka søguligar keldur grunda á hypotesur sum teir ikki sjálvir semjast um, sáar eisini ómetaligan iva um akademiska førleikan innan hesi gransking. Eitt nú verður Sandersa tíðarfesting av evangeliinum væl mótargumentera av øðrum kritikkarum tildømis, John A.T. Robinson, og tíðskil eru ikki allir granskarir samdir í teirra ‘own scholarly stance’.

Akademiski førleikin er tí ikki at meta meiri sannlíkur enn ur-keldunar og vísir hetta at hypotesunar eru slett ikki so álítandi ella sannlíkar sum tað verður lagt upp til. Tíðskil er hetta ikki sum Sølvará pástendur, eitt stríð millum søgugranskan og trúgv, men heldur oftari eitt stríð millum hypotesur og keldur og sum eg nú skal koma inná, heimsmynd móti heimsmynd.

Sanna motivi innan søgukritisku bíbliugranskingini

At hendan søgugranskingin hjá Sølvará ikki bara er hypotetisk men eisini heimsmyndarlig heldur enn bara søgulig kemur eisini greitt fram í skrivingini hjá mongum kendum bíbliu kritikkarum.

Nevnast kunnu tildømis Hermann Samuel Reimarus (1694-1768), Ernst Troeltsch (1865-1923) og Rudolf Bultmann, fyri at taka nakrar fáar. Troeltsch inførdi inní hesa gransking 3 princippir, tilætla snildisliga at skilja tey ónátturliga elementini frá bíbliusøguni.

Um hetta lýsir eisini Rudolf Bultmann kendi týski form kritikkarin í bókini ‘Jesus Christ and Mythology’ (1958) um leiklutin av modernismu í gudfrøðini sum eitt konsept bygt á nátturlismu, við endamálinum at fyribeina supernátturlismuni. Víðari lýsir Ernst Kasemann, ein av oddamonnunum fyri redaktións kritikki í bókini: ‘Essays on New Testament Themes’ (1971), náttúrlistiska sigurin gjøgnum hesa teologisku vísindina, og her hann meinar við søguliga bíbliu kritikkin.

Tíðskil eru bæði Bultmann og Kasemann á einum málið um at tendensurin innan bíbliukritiki er at byggja fyrst og fremst á eina reint fanatiska nátturulistiska heimsmynd.

Í Nýggjari tíð kundi vit eisini nevnt Barth Ehrman, sum í kjakið sínum við William Lane Craig, um uppreisn Jesusar, í 2006, metti nátturulistiska argumenti at verða serstakliga galdandi.

At hesin hugburður, eins og við hypotesunum, heldur ikki byggir á fakta verður staðfest bæði av Bultmann í ‘Problem of Miracle’ og F.H. Bradley í bókini ‘The presuppositions of critical history’, har teir meta prógv at verða óneyðug í hesum høpi og nøkta seg heldur við fortreytum og útgangstøði.

Hetta forklárar ivaleyst hví, eitt nú Ludemann í bók síni ‘Jesus after 2000 years, uttan nakað søguligt hald ger krav uppá at allar hendingar í evangeliinum sum bróta við nátturulógina bara mugu roknast um óalítandi (s.4-5).

Burtursæð frá nøkrum fáum ástøðum sum granskarir ikki duga at semjast um, so er hesin ekstremi hugburður mótvegis tí ónátturliga ivaleyst eisini høvuðsorsøkin til at synoptisku evangeliini eru tíðarfest eftir ár 70, heldur enn áðrenn, sum annars vildi havt við sær at spádómurin um fall Jerusalems í synoptisku evangelium var uppfyltur.

Eg haldi tað verða harmiligt at søgugranskarir skulu hava rættin at tvinga ein heimsmyndarligan monopol uppá søgugranskan, at søgugranskan bara skal skiljast út frá filosofiskum útgangsstøði. Eru vit tá inni á søgugranskan? Er tá nakar hugsningur um, at koma fram til tað sum er mest søguliga sannlíkt? Er ikki heldur talan um eitt gudloysis rák, sum loyvir sær at solda frá granskingini allar teir veruleikar, sum kunnu sáa iva um gudloysis heimsmyndina?

Søgukritiskir granskarir ávarða

Sigast skal tó, at tað eru kritikkarir sum í seinastuni hava vent sær frá hesum hugburið og metodum og nú ávara ung lesandi um ikki at lætta seg lumpa av hesum snildum.

Eg kann nevna, fyri at taka eitt dømi, Eta Linnemann, kendi Týski professarin og næmingur hjá Rudolf Bultmann. Í bók síni ‘Gud å Biblekritikken’ ávarðar hon næmingar um at gloypa søgukritisku bíbliugranskanini, eitt nú tí at henda granskanin byggir ikki á objektiva gransking men í nógvum førum, heldur á ein filosofiskan monopol á statsligum universitetum (s.18).

Eisini sum hon útgreinar í bókini ‘Is there a Synoptic Problem’ at upprunaligu oddamenninir í hesi gransking vóru slett ikki gudfrøðingar men heimspekingar (s.19-20). Og víðari, har hon eisini ávarðar um motiv-trupuleikan, sum hon metir at vera sonnu náttúruna í hesi gransking og sum byggir á ein radikalt anti-kristiligan hugburð (s.20). Um Linnemann er ov ekstrem í síni lýsing, og myndar bíbliukritik ov dapurt, dugi eg ikki at meta um, men í hvussu er, er hon ein av mætastu fakkvinnunum á økinum og hevur drúgva og nærum lívlanga erfaring.

Andsøgninar innan søgukritiskari bíbliugranskan

At søgukritiska bíbliugranskanin oftani sýnir eina ivingarsama framferð, enntá frároknandi ein ekstreman nátturlistiskan hugburð, kemur eisini týðiliga til sjóndar í teimum ástøðiligu andsøgnum. Læt okkum bara halda okkum til Sanders og taka 2 dømir. Sanders sigur at Matteus og Lukas heilt greitt skrivaðu av frá Markusi, men sum hann aðrastaðni í bók síni upplýsir at verða ein peruvellingur av trupuleikum, og sum hevur ført við sær aðrar villar og óveruligar hypotesur (s.71-74).

Tíðskil er áliti til hypotesunar hjá Sanders mótvegis keldunum ikki heilt eftirfarandi kortini. Somuleiðis vrakar Sanders eisini hypotesuna um Q , keldan sum Matteus og Lukas skula hava gjørt brúk av eftir at hava kopiera Markus.

Sanders er ikki einsamallur í hesum, nógvir lærdir granskarar (eitt nú Mark Goodacre) standa við hetta sama sjónarmiðið ídag og er hetta ein vaksandi rørðsla. Men eftirsum Q er eitt høvuðsástøðið innan miklum parti av søgukritisku bíbliugranskingini, so sáar Sanders við hesum, iva ikki bara um førleikan hjá mongum av hesum fleirtals granskarum (sum Sølvará roknar sum autoritetar), men eisini um trúðvirði innan 150 ára bíbliukritikki.

Eisini kunnu vit líka nevna andsøgnina um tíðarfesting, har søgukritiska metodan metir tildømis Lukas (fyri at taka eitt dømi) at verða skriva eftir ár 70 eftirsum sipa verður til fall Jerusalems, tó at sama metodan eisini staðfestir at Lukas má verða skriva í seinasta lagi um ár 60, eftirsum Lukas slett ikki viðger kristnu søguna millum ár 60 - 70.

Áheitan til Sølvará

Eg havi ongan áhuga í at loypa á Sølvará, ella hansara søguligu førleikar (tað er ikki endamálið við hesum aftursvarið), sjálvur haldi eg hansara avrik um Klaksvíksøguna at verða einastandandi.

Í Samband við bókina ‘Guds orð ella orð um Gud’ haldi eg í hvussu er, at Sølvará hevur megna at skriva eina áhugaverda, men einsporaða bók, har hann hevur samla rúgvuvís av bíbliukritisku meiningunum saman.

Eg havi tó ein trupuleika av avgjørda pástandinum hjá Sølvará, har hann metir seg hava skriva føroyingum eina søgubók um bíbliuna og tess uppruna. Eftirsum Sølvará ger sær serliga galt av kritikkarum og nærum ikki loyvir einum mótspælið, meti eg ikki hetta verða eitt serliga akademiskt verk.

Í hvussu er, átti Sølvará at upplýst føroyingum um at bókin byggir meiri á tað ateistisku ella materialisku-nátturlistisku heimsmyndina, tess ástøðir og søguligu metodir og at bókin er av nátturu (um vit skulu taka Kasemann, Troeltsch og Ludemann, nakrar av oddamonnunum til eftirtektar), nógv meiri ein filosofisk-nátturlistisk viðger av eini ónátturligari bók.

Slíkt má tiltíðir takast inn við nøkrum kilo av salti.

Harnæst átti Sølvará at greitt frá andsøgnini, at tær metodir og tey útgangstøðir sum nýtt vera, í mótsetning til tað sum Sølvará pástendur, útilukka sjálvar í flestu førum ikki blinda trúgv, ella blint álit, í hesum høpinum trúnna á tær mongu ‘mest ólíku hypotesunar’ sum Kasemann sjálvur upplýsir okkum um. Men so skramblar jú ‘sannlíka’ søguliga metodan hjá Sølvará saman, sum Sølvará jú eisini sjálvur skrivar: ‘hvat fólk trúgva hevur ongan áhuga í hesum høpi’.

Um Sølvará kann veita mær søguligt prógv fyri, at Matteusar evangeliið var skriva í býnum Damaskus (síða 96), sum hann tekur til (bara fyri at taka eitt dømi), so skal eg taka ávíst í meg aftur. Um hann ikki megnar hetta so metið eg Sølvará søgufrøðingin í hesum føri at hava sett sítt blinda álit og trúgv á eina hypotesu.

Hetta er ikki stórt øðrvísi enn setningurin: ‘trúgv er full vissa um tað sum vóna verður, sannføring um tað sum ikki sæst’.

Monday, June 6, 2011

Gudloysingur brenna høvd Jesusar: hví ikki høvd Darwins?



Gudloysingurin David Mack, hevur ætlanir um at seta eld á høvdið hjá Jesusi, á eini almennari lista framsýning í Edinburg, einaferð millum 30 juli og 16 oktober. Mack, viðgongur sjálvur, at endamálið er at provokera.




Tað undrar meg áhaldandi at gudloysingar og liberalistar gera so mikið burturúr at speireka religión. Persónliga provokerar tað meg slett ikki um gudloysingar brenna religiøs høvd, ella tekna ónærisligar tekningar av religión. Haldi tað tó verða líka barnsligt sum tá muslimarnir brenna fløgg og bíbliur ella tá onkur kristin fanatikari brennir eina Koran.

Men spurningurin sum eg seti er: Hví kann Mack ikki heldur brenna høvdið hjá Darwin, ella Madilyn O´Hara ella Richard Dawkins? Hetta hevði jú verði ein global listarlig sensatión. Men slíkt hevði maðurin ivaleyst hildi at verið provokerandi og enntá ósømiligt.

Um listarlig speireking bara er kunstur og enntá er stuttligt, hví brúka hesir religións kritikkarir so ikki listarligu gávur sínar at speireka anti-religiøsar figurar?


Belgia: vil sekuler ávirkan svartlista religiøsar bólkar

Belgia er blivi kritisera fyri royndini at útpeika religiøsar bólkar í samfelagnum og svartlista hesar, eitt nú fyri sang, tungutalu og karismatiska leiðslu.




Svarti listin innihelt enntá 21 evangeliskar bólkar:




Óansæð hvørja meining ein hevur um tungutalu, so ger tungutala neyvan meiri skaða enn ein lokalur fótbóltskampur. Kanska Belgia eisini átti at svartlista annan aktivitet har tað eisini verður sungi.

Er hetta tekin uppá ótolerantar sekulerar røddir í Europa, ein rørðsla sum í veruleikan, møguliga arbeiðir seg fram ímóti stats-ateismu?


Sunday, June 5, 2011

Sekularisma: handtøka fyri at taka navnið Jesus uppá tunguna

Er sekularisma tolerant og ófarlig? Hetta er tað sum ateistar vilja billa okkum inn.


Hvussu við løgreglufólki tilstaðar undir próvtøku, tilreiðar at handtaka og seinni fongsla kristnar næmingar sum taka navni ‘Jesus’ uppá tunguna?




Hvussu kunnu ateistar sannføra okkum um, at stats-ateisma ikki hvílir aftanfyri sekularismu?

Fyrilestur um nútíðar avbjóðingar fyri Kristindómin

Á Tórsportalinum, er eitt rættuliga gott summirat av eini framløgu, sum eg helt inní Kelduni, undir Fjarðarfestivalinum 4 juni, í samband við Kristindóm og sekuleru avbjóðingarnar.




Sjálvt innihaldi í fyrilestrinum byggir uppá nakað av tí lesnaði eg í løtuni eri í holt við. Eg havi ætlanir um at skriva nakrar styttri greinar her á blogginum, við atliti til sumt av tí so kom fram undir fyrilestrinum.

Thursday, June 2, 2011

Trúarverja: eitt vendipunkt í føroyskum Kristindómi

Áhugaverd reaktión eg hava fingi frá trúgvandi, uppá trúarverju, bæði í Kelduna á Fjarðarfestivalinum mikudagin og á fleiri møtum og undir fleiri fyrilestrum eg havi hildi í seinastuni. Trúgvandi í Føroyum eru farin vísa áhuga fyri trúarverju. Ung trúgvandi runt um í Føroyum, eru farin at lesa og seta seg inní trúarverju og teir spurningar sum taka seg upp.

Haldi at tíðin, har kristin ikki leggja í at kjakast, ella svara spurningum ella at seta spurningar, møguliga skjótt fer at verða løgdu aftur um bak. Hesin tigandi holdningur skyldast ivaleyst fleiri galdandi faktorum.

Tann fyrsti, at kristindóms útboðanin og kunningin hevur útilukkandi verið tengt at møtum og talarastólum, heldur enn til tann einstaka.

Tann næsta: Kristindómur hevur verið tengdur, útilukkandi til kenslur og uppliving. Hetta seinni haldi eg tó ikki verða negativt, eftirsum Kristindómur hóast alt er ein ónátturlig religión tengt at andaligari uppliving og kenslum. Men Kristin í Føroyum, eins og nógva aðrastaðni, hava tíðanverri ikki duga so væl at funni rætta og sunna balansan millum uppliving, kenslur og hina síðuna sum er vitan og kjak. Uppruna Kristindómurin í fyrstu og aðru øld var bæði ein yvirnátturlig religión, men samstundis ein kjakmentan og eitt samfelag bygt uppá vitan.  

Tann triðja grundin, snýr seg ivaleyst um tað sekulera rákið, hvørs endamál hevur verið at lagt eina vissa munnkurv á trúgvandi vongin í samfelagnum. Her er tó ikki talan um møtir og prædiku, men um tað akademisku síðuna. Kristin eru vorðin fleskaði upp við rætta og etiska holdninginum um at vit eiga og skulu verða opin, tolerant og objektiv. Slíkt ljóðar jú ómetaliga positivt, líka inntil ein gerst varðin við, at opinleiki, toleransi og objektivur holdningur bara telur fyri tann kristna.

Eg vóni at vit her kunnu koma til eitt vendipunkt her á Føroya landið. At kristin fara at hugsa kritiskt, at tora at standa upp fyri teirra sjónarmiðum, at seta spurningar.

Eitt havi eg so lært seinastu fáu mánaðarnar, at tað kemur hesum kritikkarum og gudloysingum illa við, tá man setir hart ímóti hørðum; hesir eru ikki vanir við at verða setir uppá pláss og ikki at hava aftursvar.

Vænti tí, at sum trúarverju rákið og rørðslan í Føroyum áhaldandi fer at vaksa og trúarverjar fara at reisa seg, fer mótstøða Kristindómsins her á landið, at fáa eitt mótspæl sum higartil ikki hevur vitast um.

Hvussu er tað nú vit siga: 'vak ikki ein sovandi risa'.